Fatalism neu Gristnogaeth?

Beth ddylai’r ymateb Cristnogol fod pan fo democratiaeth yn rhoi’r ateb ‘anghywir’ yn ôl ein cwmpawd moesol ni? Encilio a rhoi’n sylw’n unig i faterion ysbrydol pur? Golchi ein dwylo â’r byd gan ymddiried yn ‘rhagluniaeth fawr y nef … trwy bob helyntoedd blin [a] therfysgoedd o bob rhyw’?

Rwy’n sylwi fod llawer o Gristnogion eisioes yn baglu dros ei gilydd i ddweud bod ‘Duw yn dal wrth y llyw’ a bod ‘rhaid i ni ymddiried yn ei gynllun ef’ a hefyd ‘dim ond am dymor mae XYZ wedi ei ethol, mae Iesu ar ei orsedd dragwyddol!’. Er mod i’n deall sentiment yr ymatebion, mae’r agwedd meddwl na allwn (ac na ddylem) wneud dim yn wyneb buddugoliaeth swmpus y dde yn debycach i dynghediaeth (fatalism) nag i Gristnogaeth Feiblaidd i’m golwg i. Dywed tynghediaeth fod yr hyn sydd i fod i fod ac na allwn ni wneud dim i newid hynny. Ar y llaw arall fe gred Cristnogaeth fod Iesu ar ei orsedd, ac ei fod yn galw ar ei Eglwys i fod yn rym creadigol ac adferol yn ei fyd ac yn galw arnom i fod yn bartneriaid gydag ef wrth ddwyn i mewn Deyrnas Nef rhwng y ddau atgyfodiad.

Er bod yna rinwedd i eglwysi ryddhau datganiadau, arwyddo deisebau a chynnal cyfarfodydd cyhoeddus mewn ymateb i ddatblygiadau gwleidyddol ein dydd, mewn gwirionedd mae angen i ni ganolbwyntio’n bennaf ar y gwaith ar lawr gwlad – yr eglwys leol yw egin Teyrnas Dduw yn y byd – ac mae angen i ni ymroi o’r newydd i’r gwaith o wneud disgyblion fydd yn eu tro yn gwneud disgyblion hefyd. Y ffordd o newid cymdeithas ydy newid y person. Credwn fod Iesu yn Arglwydd sy’n galw ar bobl i gredu yn ei enw – ond credwn hefyd ei fod yn Arglwydd sy’n dymuno, trwy ei eglwys, chwarae rhan fyw a dynamig yn y byd heddiw. Felly, cofiwn fod ein gobaith yn Iesu, ond ein gwaith yn y byd.

What should the Christian response be when democracy gives the ‘wrong’ answer according to our moral compass? Retreat and focus solely on spiritual matters? To distance our selves from the world and trust blindly in the providence of heaven?

I’ve noticed that many Christians are already tripping over each other to say that ‘God is still in charge’ and that ‘we must trust His plan’ and also ‘XYZ has only been elected for a term, Jesus is on his eternal throne!’ Although I understand the sentiment of these responses, the attitude of thinking that we cannot (and should not) do anything in the face of the rampant victory of the right is more akin to fatalism than biblical Christianity. Fatalism says that what is was meant to be and that we can do nothing to change that. Christianity, on the other hand, believes that Jesus is on his throne, and calls on his Church to be a creative and restorative force in his world and calls on us to partner with him in bringing in the Kingdom of Heaven between the two resurrection.

Some churches issue declarations, arrange the signing of petitions and hold public meetings in response to the political developments of our day, but we really need to focus on the work on the ground – the local church is the green shoots of God’s Kingdom in the world – and we need to re-engage in the work of making disciples who will in turn make other disciples. The way to change society is to change the person. We believe that Jesus is a Lord who calls on people to believe in his name – but we also believe that he is a Lord who, through his church, wants to play a living and dynamic role in today’s world. Therefore, we remember that our hope is in Jesus, but our work is in the world.

Ganwyd Iesu’n nyddiau Herod – Rhan 3

Ddoe fe wnes i rannu fod Teyrnas Dduw a thuedd tuag at bobl sydd ddim yn cael chware teg a chyfiawnder yn y byd fel y mae – y tlawd, y caeth a’r di-lais. O ganlyniad roeddwn i’n rhannu fy nghred y dylai lles pobl felly mewn cymdeithas fod yn flaenllaw ym meddwl y Cristion wrth benderfynu sut i bleidleisio.

Heddiw dwi’n troi fy sylw at ffenomenon “Fake News” a’r duedd ddiweddar o weld gwleidyddion yn osgoi cael eu sgrwtineiddio. Y gwir amdani yw fod dim byd newydd dan yr haul. Roedd arweinwyr gwleidyddol hyd yn oed yn amser y Beibl yn llac gyda’r gwirionedd os oedd hynny’n gweithio o’u plaid – roedd geiriau ffals Herod i’r Doethion yn ceisio cuddio ei wir gymhellion yn enghraifft o wleidydd yn lledu math o “Fake News” reit yng nghanol stori’r Nadolig cyntaf.

Dwi ddim yn meddwl ei fod yn gyd-ddigwyddiad fod y pwysau mae pobl yn rhoi ar wirionedd yn lleihau wrth i gymdeithas hefyd gredu llai a llai yn Nuw yn Iesu Grist oedd yn honni mae fe oedd “y ffordd, y gwirionedd a’r bywyd.” Mewn cyd-destun diwylliannol sy’n gwadu’r syniad fod yna’r fath beth a gwirionedd cyffredinol mae gwleidyddion yn cael rhwydd hynt i ddweud pethau fydden nhw byth yn cael dweud a pharhau mewn bywyd cyhoeddus genhedlaeth yn ôl.

Mae cymeriad gwleidydd yn bwysig. Mae gwybod fod rhywun yn dweud y gwir yr un mor bwysig, bron yn bwysicach, na beth yw eu polisïau.

Er na allwn ddisgwyl i wleidyddion sydd ddim yn rhannu ein ffydd fyw fel disgyblion i Iesu – mae yna ryw lefel sylfaenol o gymeriad rydym yn disgwyl gan bawb sydd am wasanaethu mewn bywyd cyhoeddus, os ydyn nhw yn rhannu ein ffydd neu beidio. Felly i’m tyb i mae pwyso a mesur cymeriad gwleidydd yn ystyriaeth yr un mor bwysig i’r Cristion ag ydyw pwyso a mesur eu polisïau.

Yn olaf, gair am genedlaetholdeb. Bydd rhai yn gwybod mod i wedi treulio (neu wastraffu!) bron i bum mlynedd o’m bywyd yn astudio PhD mewn i berthynas Cristnogaeth a Chenedlaetholdeb. Ar y pryd roedd llawer yn dweud fod y pwnc yn amherthnasol ond ddeg mlynedd yn ddiweddarach mae wedi profi i fod yn bwnc perthnasol iawn. Cenedlaetholdeb sydd wedi bod yn gyrru agenda Brexit, cenedlaetholdeb yr SNP sy’n cynhyrfu pethau yn yr Alban, cenedlaetholdeb sydd tu ôl i brosiect ‘Get Brexit Done’/’One Nation’ Boris Johnson a chenedlaetholdeb sydd tu ôl i ymgyrchoedd YES Cymru a Phlaid Cymru yma. Mae cenedlaetholdeb yn rym real yn ein gwleidyddiaeth heddiw. Beth ddylai ymateb y Cristion fod?

Wel, o geisio crynhoi’r PhD mewn i ychydig frawddegau: mae’n dibynnu! Mae yna wahanol fathau o genedlaetholdeb – mae gyda chi genedlaetholdeb sy’n gwneud ‘duw’ o’r genedl – mae’r math yma o genedlaetholdeb yn eilunaddolgar ac mi ddylai’r Cristion ei wrthwynebu yn syth. Ond mae yna fath arall o genedlaetholdeb sef un sy’n dathlu’r egwyddor Feiblaidd o ‘undod mewn amrywiaeth’. Ar ôl pwyso a mesur dwi’n meddwl y gall ac y dylai’r Cristion gefnogi’r math yma o genedlaetholdeb. Mae’n amlwg i bawb fod cenedlaetholdeb Adam Price, er enghraifft, yn gwbl wahanol i genedlaetholdeb Nigel Farage.

Felly i gloi, ewch allan i bleidleisio ddydd iau. Pleidleisiwch gan adael i werthoedd Teyrnas Dduw lywio eich penderfyniad.

Dylai’r Cristion ddiystyru pleidleisio i UKIP a’r Brexit Party yn syth. Er nad ydw i’n dweud na allwch chi fod yn Gristion a phleidleisio i’r Ceidwadwyr, a phwyso a mesur yr ystyriaethau dwi wedi rhannu yn y tair erthygl yma, i mi o leiaf ni fyddwn i fel Cristion yn gallu ystyried pleidleisio drostynt.

Mae hynny yn gadael yr SNP, Y Blaid Werdd, Llafur, Democratiaid Rhyddfrydol a Phlaid Cymru. Dan wahanol amgylchiadau ac yn byw mewn gwahanol etholaethau dros y Deyrnas Unedig gallaf weld fy hun yn pleidleisio i bob un o’r pleidiau hynny yn eu tro. Ond yma yng Ngogledd Orllewin Cymru dim ond un blaid sy’n ticio’r blwch ‘bias tuag at y tlawd a’r di-lais’ a hefyd anrhydeddu’r egwyddor o ‘undod mewn amrywiaeth’ pan mae’n dod i iaith, diwylliant a chenhedloedd.

Ond beth bynnag fydd y canlyniad fore dydd Gwener cofiwch y bydd Brenin Brenhinoedd dal ar ei orsedd.

Ganwyd Iesu’n nyddiau Herod – Rhan 2

Ddoe fe wnes i rannu fod y Beibl yn ein dysgu i barchu a gweddïo dros ein harweinwyr gwleidyddol ond fod hynny ddim yn golygu rhoi ein ffydd ddall ynddyn nhw. Mae’n gywir i gwestiynu cymhellion, ac mae’n gywir i’w dal yn atebol. Ac nid oes dim o’i le mewn gwrthwynebu llywodraeth y dydd neu’r status quo os ydy hynny’n golygu ufuddhau i werthoedd uwch Teyrnas Dduw. Roedd gweithred y Doethion o beidio ufuddhau i Herod yn dangos fod anuffudd-dod i bwerau gwleidyddol y dydd weithiau’n angenrheidiol er mwyn bod yn ufudd i alwad Iesu.

Ond beth am ymwneud y Cristion gyda gwleidyddiaeth mewn ffordd adeiladol?

Mae’n amlwg fod Teyrnas Dduw a thuedd tuag at bobl sydd ddim yn cael chware teg a chyfiawnder yn y byd fel y mae. Edrychwch ar y geiriau wnaeth Iesu eu hadrodd pan ddechreuodd ei weinidogaeth gyhoeddus yn Nasareth yn Luc 4:

“Safodd ar ei draed i ddarllen o’r ysgrifau sanctaidd. Sgrôl proffwydoliaeth Eseia gafodd ei rhoi iddo, a dyma fe’n ei hagor, a dod o hyd i’r darn sy’n dweud: ‘Mae Ysbryd yr Arglwydd arna i, oherwydd mae wedi fy eneinio i i gyhoeddi newyddion da i bobl dlawd. Mae wedi fy anfon i gyhoeddi fod y rhai sy’n gaeth i gael rhyddid, a phobl sy’n ddall i gael eu golwg yn ôl, a’r rhai sy’n cael eu cam-drin i ddianc o afael y gormeswr, a dweud hefyd fod y flwyddyn i’r Arglwydd ddangos ei ffafr wedi dod.’”

Luc 4

Er nad dod i bregethu efengyl wleidyddol wnaeth Iesu. Mae’n amlwg fod yna oblygiadau gwleidyddol i efengyl Iesu. Ac ymhlith yr oblygiadau yna mae consyrn arbennig am y tlawd, y caeth a’r di-lais. O ganlyniad rwy’n credu y dylai lles pobl felly mewn cymdeithas fod yn flaenllaw ym meddwl y Cristion wrth benderfynu sut i bleidleisio.

Mae brwdfrydedd Cristnogion ac eglwysi trwy’r wlad yn sefydlu a rhedeg Banciau Bwyd i’w nodi a’i edmygu ond fel Cristnogion dylem ddweud a gwneud rhywbeth ynglŷn â’r achos pam fod pobl yn troi at Fanciau Bwyd i ddechrau gan beidio bod ag ofn cael ein gweld yn cyffwrdd a chwestiynau gwleidyddol weithiau. Fel y dywedodd Hélder Câmara, Archesgob Catholig o Frasil unwaith: “When I give food to the poor, they call me a saint. When I ask why they are poor, they call me a communist.”

Mi roedd yna lun yn cylchredeg ar y cyfryngau cymdeithasol wythnos diwethaf oedd yn dangos poster home-made mewn ffenestr rhywle oedd yn dweud: “Think of the most vulnerable person you know, and vote in their best interests.” Dwi’n meddwl fod hwnna yn egwyddor y gallwn ni fel Cristnogion bwyso arno cyn gwneud ein penderfyniad ddydd Iau.

Mwy o ystyriaethau eto fory…

Ganwyd Iesu’n nyddiau Herod

Byddai rhai yn cwestiynu a ydy hi’n briodol i arweinwyr eglwysig drafod pynciau gwleidyddol o gwbl. Yn bersonol rwy’n ei weld yn ddyletswydd cyhyd a bod hynny’n cael ei wneud yn ofalus. Mae’r eglwys ar wahanol adegau wedi cael y balans yn anghywir. Bu cyfnodau lle syrthiodd yr eglwys Gristnogol yn ysglyfaeth i bwerau gwleidyddol y dydd ac wedi dod yn rhan o beiriant propaganda llywodraeth neu blaid wleidyddol. Bu cyfnodau hefyd lle ciliodd yr eglwys o gwestiynau gwleidyddol yn llwyr. Perygl yr eithaf yma yw bod y byd yn methu gweld perthnasedd ein ffydd a bod gwleidyddiaeth a diwylliant yn cael ei adael i bobl sydd ddim yn rhannu ein gwerthoedd.

Gan ei bod hi yn dymor y Nadolig dwi’n meddwl fod hanes y Doethion a’r Brenin Herod yn berthnasol. Yn yr hanes yn Mathew 2 rydym yn gweld Herod, yr arweinydd gwleidyddol, yn teimlo dan fygythiad wrth glywed fod yna Frenin arall wedi ei eni sef Iesu. Fel llawer o arweinwyr gwleidyddol mae Herod yn mynd ati i geisio manipiwleiddio’r sefyllfa o’i blaid. Mae Duw yn dangos cymhellion amhur Herod i’r Doethion ac wedyn mewn gweithred o anuffudd-dod sifil (o fath) maen nhw’n gwrthod ei gais i alw heibio iddo i adrodd am Iesu ac maen nhw’n dewis teithio adref ffordd wahanol.

Er bod y Beibl yn ein dysgu i barchu a gweddïo dros ein harweinwyr gwleidyddol dydy hynny ddim yn golygu rhoi ein ffydd ddall ynddyn nhw. Mae’n gywir i gwestiynu cymhellion, ac mae’n gywir i’w dal yn atebol. Mae’r ffaith fod Herod yn gweld dyfodiad y Brenin Iesu fel bygythiad yn ein hatgoffa fod galwad Teyrnas Dduw weithiau yn ein galw i wrthod teyrnasoedd y byd. Mae’r hanes yma yn ein hatgoffa ni fel Cristnogion fod ein teyrngarwch cyntaf i Iesu.

Ac felly yng ngoleuni hynny yr ydym yn pwyso a mesur pwy y dylem bleidleisio drosto.

Ofn Duw?

Yn 2015 fe ofynnodd newyddiadurwr i’r digrifwr Stephen Fry beth fyddai’n gofyn i Dduw petai byth yn ei gyfarfod? A dyma oedd ei ateb mewn cyfweliad sydd wedi ei wylio dros 7 miliwn o weithiau ar YouTube ers hynny:

“I’d say, bone cancer in children? What’s that about? How dare you? How dare you create a world to which there is such misery that is not our fault. It’s not right, it’s utterly, utterly evil. Why should I respect a capricious, mean-minded, stupid God who creates a world that is so full of injustice and pain. That’s what I would say. ”

– Stephen Fry

Dwi’n meddwl mai’r ymateb gorau wnes i ddarllen ar y pryd oedd ymateb y colofnydd a’r offeiriad dadleuol Giles Fraser, dywedodd rhywbeth tebyg i: “That God Stephen Fry doesn’t believe in, I don’t believe in that God either!”

Er ein bod ni’n byw mewn cymdeithas seciwlar, dydy ni ddim yn byw mewn cymdeithas sydd yn gwbl gaeedig i bethau ysbrydol. Dwi’n meddwl fod llawer o bobl sydd wedi troi cefn ar grefydd gyfundrefnol dal yn teimlo rhyw syched am ryw Dduw. Ond am wahanol resymau, yn aml rhesymau digon dealladwy, maen nhw wedi dweud “Na” wrth y Duw maen nhw’n meddwl mai’r Beibl a chapeli yn ei gyflwyno. Fel Stephen Fry, maen nhw’n ofn Duw maen nhw’n meddwl ein bod ni’n ei addoli.

Jonathan Edwards

Er bod pobl o du allan yr eglwys fel Stephen Fry yn cyfrannu tuag at y ddelwedd anghywir yma o Dduw’r Beibl y gwir amdani yw fod llawer o fewn yr eglwys wedi cyfrannu at y dryswch hefyd. Ar hyn o bryd dwi’n darllen llyfr o’r enw ‘Sinners in the hands of a loving god’ gan Brian Zahnd. Mae teitl y llyfr yn ymateb ac yn barodi i bregeth enwog y diwygiwr Jonathan Edwards ‘Sinners in the hands of an angry god’.

I chi sy’n gwybod eich hanes byddwch chi’n ymwybodol mae Jonathan Edwards oedd arweinydd y Great Awakening yn yr Unol Daleithiau. Fe oedd eu Daniel Rowlands nhw. Yn y bregeth enwog yma gan Jonathan Edwards mae’n mynd ati i geisio dychryn ei gynulleidfa i mewn i’r nefoedd. Dyma’r darn enwocaf:

“The God that holds you over the pit of hell, much as one holds a spider or some loathsome insect over the fire, abhors you, and is dreadfully provoked: His wrath towards you burns like fire; He looks upon you as worthy of nothing else but to be cast into the fire; He is of purer eyes that to bear to have you in His sight; you are ten thousand times more abominable in His eyes than the more hateful venomous serpent is in ours.”

– Jonathan Edwards, ‘Sinners in the hands of an angry god’

Mae Brian Zahnd yn disgrifio’r math yma o bregethu fel “Conversion by terrorism”. Dydy’r bregeth yma gan Jonathan Edwards, ac yn sicr y dyfyniad penodol yma, ddim yn gynrychioliadol o’i ddealltwriaeth lawn o’r efengyl Gristnogol. Ond y math yma o ddiwinyddiaeth a phregethu sydd wedi nodweddu llawer o Gristnogaeth y tair canrif ddiwethaf. Dwi wedi cael fy meirniadu gan rai am beidio â phregethu fel hyn. Felly, cyn pwyntio bys at anffyddwyr fel Stephen Fry am gam-gynrychioli Duw a neges yr efengyl Gristnogol byddai’n dda i ni yn yr eglwys edrych yn nes at adre weithiau.

Mae pobl yn “Ofn Duw”

Cyn i fi ddweud dim byd pellach mae’n bwysig gwneud dau osodiad. Yn gyntaf, mae yna fath iach o ofni Duw – sef parchedig ofn. Y syniad ein bod ni’n ofni Duw yn ei sancteiddrwydd a’i berffeithrwydd. Ofn sy’n dod allan o barch tuag ato. Ofn sy’n wahanol i ddychryn sy’n dod pan mae rhywun yn teimlo dan fygythiad. “Ofn yr ARGLWYDD yw dechrau doethineb…” (Diarhebion 9:10a)

Yr ail beth i nodi cyn mynd ymlaen yw gwneud y pwynt pwysig fod yna oblygiadau i wrthod Duw. Os mai gwrthryfel rydym ni eisiau fe gawn ni wrthryfel a phopeth sy’n dod gyda fe. Ond mae yna wahaniaeth rhwng y rhyddid i wrthryfela a derbyn canlyniad hynny a’r syniad fod Duw yn Dduw llawn dicter sydd ar fin ein taflu i le tywyll oni bai i’w fab a’i ysbryd ei berswadio i newid ei feddwl.

Math arbennig o dduw yn creu math arbennig o Gristnogion                               

Dywedodd Gandhi unwaith: “I like your Christ but I don’t like your Christians”. Ac mae llawer o ddiwinyddion a sylwebwyr heddiw yn meddwl fod llawer o’r eglwys Gristnogol wedi colli ffordd oherwydd dylanwad y camsyniad yma o farn ac ofn Duw. Bydd Cristnogion sydd wedi eu dychryn i mewn i’r Deyrnas yn edrych yn wahanol iawn i Gristnogion sydd wedi eu denu i mewn i’r Deyrnas drwy gariad.

Mae ofn yn creu Cristnogion caled ac ansicr. Bydd “Conversion by terrorism” ddim wir yn creu’r math o ddisgyblion mae Duw wir yn ei geisio. Bydd Duw cas yn creu Cristnogion cas. Bydd Duw caled yn creu Cristnogion calon galed. A dwi’n meddwl, yn anffodus, ein bod ni’n gweld tipyn o hynny heddiw. Mae yna lawer o “nominal Christians” a hyd yn oed “nominal evangelicals”, pobl sydd jest yn yr eglwys allan o ofn neu ddyletswydd. Rhyw fath o FOMO ysbrydol.

Ond bellach, yn y cyfnod olaf hwn…

Felly os nad ydym ni yn credu yn y Duw nad ydy Stephen Fry yn credu ynddo. Ym mha Dduw ydym ni’n credu? Os nad ydy’n ni’n credu yn y caricature o Dduw mae pregeth enwog Jonathan Edwards yn ei bortreadu. Yna, ym mha Dduw ydym ni’n credu?

Yn y gorffennol pell roedd Duw wedi siarad gyda’n hynafiaid ni drwy’r proffwydi. Gwnaeth hyn bob yn dipyn ac mewn gwahanol ffyrdd. Ond bellach, yn y cyfnod olaf hwn, mae wedi siarad â ni drwy ei Fab. Mae Duw wedi dewis rhoi popeth sy’n bodoli yn eiddo iddo fe – yr un oedd gyda Duw yn gwneud y bydysawd. Mae holl ysblander Duw yn disgleirio ohono. Mae e’n dangos i ni’n berffaith sut un ydy Duw. Ei awdurdod pwerus e sy’n dal popeth yn y bydysawd gyda’i gilydd! Ar ôl iddo ei gwneud hi’n bosib i bobl gael eu glanhau o’u pechodau, cafodd eistedd yn y nefoedd, yn y sedd anrhydedd ar ochr dde y Duw Mawr ei hun.

Hebreaid 1:1-3 (beibl.net)     

Iesu! Dyma yw’r Duw rydym ni’n credu ynddo.

Os ydy rhyw ddelwedd neu ryw gamsyniad sydd gyda ni o Dduw ddim yn leinio fyny gydag Iesu yna nid duw yw e. Y ffon fesur yw Iesu! Dydy Iesu ddim yn rhoi cancr i blant, mae’n sychu deigryn rheiny sydd â chancr. Dydy Iesu ddim yn taflu pobl i Uffern, mae wedi cymodi popeth ag ef ei hun drwy ei farwolaeth ar y Groes a’i atgyfodiad. Dydy Duw ddim yn newid ei feddwl nac yn cael personality change hanner ffordd trwy’r Beibl. Dyma sut mae Duw wastad wedi bod – ond ein bod ni, efallai, heb ei ddeall yn iawn ac yn llawn nes iddo ddatguddio ei hun i ni yn glir ac yn derfynol yn Iesu Grist.

Paid a bod ofn

Ac felly, er bod Iesu yn gyfiawn ac yn barnu mae hynny yn dod allan o’i gariad e dros gyfiawnder nid o ryw gynddaredd. Ac yn hytrach na gweinyddu’r cyfiawnder yr ydym efallai yn ei haeddu, mae’n setlo’r mater ei hun, dyna yw grym y Groes a buddugoliaeth ei Atgyfodiad. Yr headline yw: nid yw’r Duw go-iawn yn un i’w ofni. Mae’r Duw go-iawn – Iesu Grist – yn diferu o gariad, amynedd, cysur a phopeth da arall. Dyma Dduw sydd gwerth ei adnabod a’i gyflwyno i eraill.

The Godfather, Brexit a’r Ffŵl Cyfoethog (Luc 12:13-21)

Mae yna lawer o sôn wedi bod ar y newyddion wythnos yma ynglŷn â pharatoadau Brexit. Yn arbennig manylion ynglŷn â sut mae’r llywodraeth, y gwasanaeth iechyd a chwmnïau trwy’r wlad wedi bod yn pentyrru nwyddau, bwyd, meddyginiaethau ayb. yn barod ar gyfer Brexit. Yn rhyfedd iawn, roeddwn i’n aros gyda fy rhieni wythnos ddiwethaf ar y ffordd i gyfarfod yn y De ac roeddwn i’n cysgu yn fy hen ystafell wely ac fe wnes i sylwi ar gwpwrdd rhyfedd yr olwg. Dyma fi’n ei agor, ac er mawr syndod i mi dyna lle’r oedd cwpwrdd yn llawn tuniau a jariau o fwyd a deall wedyn mai dyna oedd “Cwpwrdd Brexit” Mam! Dyma ddameg o Efengyl Luc sy’n amserol iawn, dameg sy’n gofyn ymhle mae ein diogelwch a’n sicrwydd? Yn ein gallu i storio mwy a mwy i ni ein hunain? Neu yn rhywle arall?

1. Y galon tu ôl i’r cais

Er mwyn gwneud synnwyr o’r ddameg yma mae’n rhaid i ni ddeall rhywbeth am y cyd-destun lle’r oedd Iesu yn ei rannu. Galwodd rhywun allan ar Iesu ac esbonio fod ei frawd yn gwrthod rhoi iddo ei gyfran o etifeddiaeth y teulu. Roedd yn gobeithio y byddai Iesu yn dweud wrth ei frawd i rannu, dyna oedd y peth cyfiawn i wneud. Ond er bod y brawd iau yn gywir i nodi’r anghyfiawnder, roedd Iesu rhywsut wedi gweld fod yna ddolur mwy angen ei ddelio ag e gyntaf. Cyn delio gyda’r anghyfiawnder penodol yma roedd angen i’r brawd iau, a’r dorf oedd yn gwrando, ddeall rhywbeth am natur cyfiawnder ei hun. Roedd angen dysgu ynglŷn â lle, yn y diwedd, roedd rhywun yn ffeindio gwir ddiogelwch. Neu fel dywedodd Kenneth E. Bailey yn ei esboniad: ‘Jesus refuses to answer the cry but rather strives to heal the condition that produced the cry.’ Ac mae Iesu’n mynd ymlaen i wneud hynny drwy adrodd dameg y ffŵl cyfoethog.

2. Arian ac eiddo fel duw

Roedd y ffŵl cyfoethog yn ymffrostgar: “Fy nghnwd i! Fy ysguboriau i! Fy nwyddau i!” Ar y gwaethaf mae’n adleisio dynion busnes llwyddiannus heddiw – fel y Dragons a’r Dragons Den sy’n ymfalchïo yn y cwmnïau mawr maen nhw wedi eu hadeiladu. Yn ei ffurf fwy cynnil mae’n adleisio’r balchder yna rydym ni i gyd wedi ei ddangos ar ôl cael ffôn, car neu ryw eiddo newydd. 

Yr hyn sy’n ddiddorol am arian ac eiddo yw ei fod wedi clymu’n agos gyda’n hofn o beidio cael digon o arian ac eiddo. Dim ots faint o bethau sydd gyda chi, chi wastad eisiau mwy. Dim ots faint o arian chi wedi cynilo ar gyfer diwrnod glawiog, chi byth a heddwch eich bod wedi cynilo digon. Does byth digon o arian ac eiddo gyda ni ac nid yw’r pryder yna byth yn diflannu. Beth sydd tu ôl i hyn yw’r duedd yna i adael arian ac eiddo fod yn “dduw” yn ein bywyd.

3. Dyn cyfoethog, dyn unig 

Yn y ddameg rydym yn darllen fod y ffŵl cyfoethog yn “Dweud wrthoi hun”, o’i gyfieithu yn llythrennol mae’n debyg fod hyn yn golygu “siarad gyda fe ei hun”. Mewn cymdeithas a diwylliant lle’r oedd hi’n arferol i bawb drin a thrafod penderfyniadau bach a mawr gyda’u teulu a’r gymuned ehangach dyma lle’r oedd y dyn cyfoethog, ond unig, yma yn siarad gyda fe ei hun. Dywedodd y Fam Theresa wrth newyddiadurwr unwaith mai yn y Gorllewin roedd hi wedi gweld y tlodi mwyaf: ‘The most terrible poverty is loneliness…‘ Mae’r ffŵl cyfoethog yma yn dyst i hyn. Mae’r ddameg yma yn ein helpu i diwnio mewn i beth ydy gwir gyfoeth a deall fod yna sawl math o dlodi. Mae’n fy atgoffa o olygfa olaf The Godfather III pan mae Michael oedd unwaith yn oll bwerus, yn llawn cyfoeth a theulu mawr o’i gwmpas yn marw ar ben ei hun nol yn yr hen wlad.

4. “Dwi mynd i fwynhau fy hun…” 

Wrth gyfarch ei hun mae’r ffŵl cyfoethog yn cyfarch ei enaid, ei berson cyfan. Y gair gwreiddiol yn y Roeg yw nepeś sy’n golygu “Soul” neu “Self”. Mae llawer o Gristnogion heddiw yn gwneud y camgymeriad o feddwl am y “Soul”/“Enaid” fel y rhan ysbrydol o’n person a’n bodolaeth. Ond syniad anghristnogol sydd wedi ei fenthyg o athroniaeth Roegaidd yw’r syniad fod y corff a’r ysbryd yn ddau beth ar wahân fydd yn cael eu gwahanu yn derfynol yn nhragwyddoldeb. I’r Hebreaid, ac felly i ni hefyd os ydym ni am ddeall y Beibl yn iawn, pan mae yna sôn am “Soul”/“Enaid” beth mae’n golygu yw’r person cyfan – yn gorff ac yn enaid.

Mae esboniad Kenneth E. Bailey yn esbonio’r arwyddocâd y peth yn dda:  

“The division between body and soul … was foreign to the Hebrew mind where the nepeś – the self, the whole person – was an undissolvable composite of body and spirit. Thus for Paul, resurrection included the resurrection of the body, which he defined as a “spiritual body” (1 Cor 15:44). It follows that there is no “spiritual gospel” that can be endorsed in isolation from the reality of the physical world that God created, called “good” and into which he placed human beings. This combination of the spiritual and the physical and its relationship to God is at the heart of the teachings of Jesus.”

Kenneth E. Bailey, ‘Jesus Through Middle Eastern Eyes: Cultural studies in the Gospels’

Roedd y ffŵl cyfoethog yn meddwl fod ei hun/enaid (h.y.. ei berson cyfan) yn hapus gyda phethau materol a dim mwy. Ond er mwyn i’w enaid wir orffwys roedd e angen trysor yn y nef. Hynny yw, roedd e angen gwneud yr un nefol yn drysor iddo fe. Roedd y ffŵl cyfoethog yn ffŵl oherwydd wrth weld ei ysguboriau yn llawn a dweud fod e nawr am eistedd nôl a mwynhau ei hun roedd e’n dweud: “This is as good as it gets”. Ac ar ryw wedd roedd e’n iawn, oherwydd heb Dduw y bywyd yma fel y mae hi yw “As good as it gets”. Ond y newyddion da roedd Iesu yn dysgu oedd: gyda Duw “This is as bad as it gets”, mae y gorau eto i ddod.

5. Y ffŵl! 

Mae Iesu’n dod a’r ddameg i ben drwy alw’r dyn sydd â thipyn o feddwl ohono ei hun yn ffŵl. Mae e’n amlygu ei wir dlodi a’i unigrwydd drwy ddweud, yn y diwedd, fod y trysor oedd ganddo ddim yn cyfri dim. Y gwir amdani yw ein bod ni i gyd, i ryw raddau neu’i gilydd, wedi syrthio i drap y ffŵl yma. Ond y newyddion da yw bod Iesu yn ein gwahodd i ffeindio heddwch i’n henaid wrth gyfri Iesu fel trysor. Mae yna hen emyn enwog Saesneg sy’n dweud: It is well, With my soul, It is well, it is well, with my soul.

Twyllo ei hun roedd y ffŵl cyfoethog yn gwneud wrth ganu’r geiriau yma yn edrych allan dros ei ysguboriau. Ond heddwch dwfn y gallwn ni brofi wrth ganu’r geiriau yma a diolch fod Duw yn Iesu wedi ein caru ni.

Ond beth bynnag am y ffŵl yn y ddameg beth am y brawd ofynnodd y cwestiwn i Iesu ar y dechrau? A ddylai’r brawd hŷn rannu hanner ei eiddo gyda’i frawd iau? Wrth gwrs y dylai, dyna’r peth cyfiawn i wneud. Ond roedd Iesu eisiau dangos iddo a dangos i’r byd fod gwir gyfiawnder dim ond yn bosib ar ôl i ni ddod dan adain Teyrnas cyfiawnder ac ildio i gyfiawnder ei hun sef Iesu Grist.

Pryder a gor-bryder

Mae yr erthygl yma yn addasiad o sgwrs/pregeth sy’n rhan o gyfres ‘Pobl gobaith mewn byd o ofn’ o Caersalem Caernarfon.

Beth, tybed yw eich pryder mwyaf? Oes gennych chi ryw fath o ffobia? Tybed ydych chi’n dioddef o chorophobia ac yn ofn dawnsio? Neu beth am geliophobia ac yn ofn chwerthin? Neu’r gwaethaf ohonynt: phobophobia sef yr ofn o gael ffobia!?

Mae’n hawdd chwerthin wrth glywed am y ffobias yma ond y realiti yw ein bod ni i gyd yn ofn rhywbeth. A mwy na thebyg fod yr ofn yna, ar ryw adeg, wedi arwain i or-bryder sef anxiety. Ac i rai mae’r gor-bryder yna yn salwch difrifol sy’n rheoli eu bywyd ac yn rhywbeth maen nhw’n gorfod byw gyda bob dydd.

Mae arbenigwyr yn dweud fod datblygiadau technolegol yn gwneud i’n cymdeithas ni heddiw gario hyd yn oed mwy o bryder na’r genhedlaeth flaenorol. Pwy tybed sydd wedi cael rhyw banig bach pan rydych chi’n ffeindio eich hun yn rhywle heb signal ffôn? Pwy tybed sy’n clywed eich ffôn yn pingio, ond ar y pwynt yna chi methu edrych ar y neges ond tan eich bod chi yn gallu darllen y neges rydych chi’n hollol distracted a methu meddwl am ddim byd arall? Mae rhywbeth am dechnoleg a’n diwylliant cyfoes sy’n chwarae ar y duedd yma sydd ynom ni i boeni am bethau.

Ond er bod pryder a gor-bryder yn dangos ei hun mewn ffordd newydd ym mhob oes mae e’n rhan o’r profiad dynol ac felly mae hyd yn oed gan y Beibl – cyfres o lyfrau gafodd eu tynnu at ei gilydd bron i 2,000 o flynyddoedd yn ôl rhywbeth i ddweud am y cyflwr.

“Peidiwch gadael i ddim byd eich poeni chi. Gweddïwch, a gofyn i Dduw am bopeth sydd arnoch ei angen, a byddwch yn ddiolchgar bob amser. Byddwch chi’n profi’r heddwch perffaith mae Duw’n ei roi – y daioni sydd tu hwnt i bob dychymyg – yn gwarchod eich calonnau a’ch meddyliau wrth i chi ddilyn y Meseia Iesu.”

Philipiaid 4:6-8

Cyd-destun y pryder roedden nhw’n ei brofi fan hyn oedd tensiwn rhwng dau berson yn yr eglwys yn Philipi. Mae tensiwn sydd heb ei ddatrys rhwng pobl dal yn ffynhonnell pryder a gor-bryder heddiw. Ond beth bynnag yw’r rheswm tu ôl i’ch pryder chi gobeithio bydd y pwyntiau isod yn help:

1. Enwch y pryder

Yn gyntaf, mae angen i chi enwi’r pryder sydd yn eich bywyd. Beth yw’r eliffant yn y stafell? Ydych chi bob amser yn poeni am rywbeth? Pa bethau sy’n tueddu i’ch rheoli chi? Am beth ydych chi’n tueddu i boeni? Oes yna bethau sy’n iawn i boeni amdanyn nhw, fel gyrru yn ddiogel, ond wedyn chi’n gadael i’r pryder yna fynd allan o reolaeth a throi yn or-bryder a chi’n osgoi mynd i lefydd oherwydd ei fod e’n golygu gyrru eich car? Mae’r weithred o enwi’r pryder yn aml yn gam cyntaf da i symud tuag at ddelio gydag e. 

2. Adnabod y pryder

Ar ôl enwi’r pryder ceisiwch weld sut mae’r pryder hwnnw yn amlygu ei hun yn eich bywyd. Edrychwch allan am yr arwyddion. I rai pobl, y teimladau o banig falle. I eraill efallai fod rhyw syniad neu ryw senario yn ail-adrodd ei hun drosodd a throsodd yn eich meddwl. I eraill rydych chi’n ffeindio eich hun yn gwneud esgusodion er mwyn cuddio’r pryder e.e. peidio mynd i gyfarfod ffrindiau. I bobl eraill, mae pryder yn dangos ei hun mewn salwch corfforol e.e. cur pen, methu cysgu ayb. I rai, falle eich bod chi’n troi i comfort eating, neu hyd yn oed i yfed fel ffordd o beidio wynebu’r pryder? Mae’n bwysig sylwi ar yr arwyddion. Mae’n gam enfawr ymlaen pan rydych chi’n gallu adnabod yr arwyddion yn eich bywyd – gweld y golau coch ac yna ceisio peidio mynd yna a gadael i’r pryder eich llorio.

3. Gofynnwch pam eich bod chi’n pryderu?

Yn drydydd, gofynnwch i’ch hun, pam ydw i’n bryderus? Mae pryder, fel arfer, yn dechrau fel rhywbeth rhesymol sydd wedyn yn mynd allan o reolaeth. Ydw i’n chwilio am berthynas, ond ddim yn ei ffeindio? Ydw i’n chwilio am heddwch sydd byth yn dod? Ydw i’n chwilio am sicrwydd sydd jest ddim yna? 

Ac yn olaf, a dwi’n dewis fy ngeiriau yn ofalus fan hyn, oes yna bechod – rhywbeth sy’n dod rhyngoch chi a Duw – yn bwydo mewn i’ch pryder? Nid fod dioddef o bryder yn arwydd fod yna bechod yn eich bywyd. Dim ond fod pechod yn gyfrwys ac yn aml yn mynd ar ôl ein gwendid ac yn gallu cymryd mantais a hawlio ei le.

4. Cyflwynwch eich pryder i Iesu

Felly, ar ôl enwi, adnabod a deall patrwm ein pryder beth rydym ni mynd i wneud am y peth? Gadewch i ni edrych ar gyngor Paul i’r Philipiaid 4.6-8: ‘Peidiwch gadael i ddim byd eich poeni chi.’ Dydy Paul ddim yn dweud ‘Pull yourself together’ neu ‘Snap out of it’ neu rywbeth flippant fan yma. Beth mae’n ei olygu yw: peidiwch â gadael iddo eich rheoli.

‘Gweddïwch, a gofyn i Dduw am bopeth sydd arnoch ei angen …’ Cyflwynwch eich pryder i Dduw a gadewch iddo fe gario’r pryderon yna chi wedi bod yn cario ar ben eich hun cyn hynny.

‘… a byddwch yn ddiolchgar bob amser.’ Beth bynnag yw eich pryderon, mae’n siŵr fod yna gymaint os nad mwy o bethau i ddiolch amdanyn nhw hefyd. Mewn geiriau eraill: mae’n bwysig cael persbectif. Ydych chi wedi bod yn edrych ar eich bywyd trwy’r lens anghywir? 

Os wnawn ni roi ein pryderon i Iesu, fydd bywyd ddim yn sortio ei hun allan dros nos – ond bydd e’n gwneud gwahaniaeth gadael i Dduw gerdded gyda ni trwy ein pryderon.

6. Rydych chi’n rhydd! Felly, peidiwch a gadael i’ch pryder eich diffinio

Yn olaf, er bod y Cristion fel pawb arall yn cario pryderon a bod y pryderon hynny yn gallu arwain at y salwch o or-bryder, nid oes rhaid i’r cyflwr ddiffinio pwy ydych chi. Oherwydd pwy ydych chi yn Iesu (neu beth sydd ar gynnig i chi os nad ydych eto yn dilyn Iesu) does dim angen i’r pryder yna eich diffinio chi mwyach. Nid chi yw’r pryder a does gan y pryder ddim gafael ynoch chi.

Yn y byd meddygol mae rhai pobl sy’n dioddef o or-bryder yn cael y cyfle i drio Cognitive behavioural therapy (CBT).

CBT is based on the concept that your thoughts, feelings, physical sensations and actions are interconnected, and that negative thoughts and feelings can trap you in a vicious cycle. CBT aims to help you deal with overwhelming problems in a more positive way by breaking them down into smaller parts. You’re shown how to change these negative patterns to improve the way you feel. Unlike some other talking treatments, CBT deals with your current problems, rather than focusing on issues from your past. It looks for practical ways to improve your state of mind on a daily basis.

Gwefan NHS

Dwi am awgrymu fod CBT, neu fath o CBT, i’w weld yn y Beibl. Drwy droi ein ffocws oddi wrthym ni ein hunain a’n pryderon a tuag at Iesu sy’n ein rhyddhau gall afael pryder arnom ni gael ei ryddhau. Drwy ffocysu wedyn ar fyw bywyd o gariad mewn ymateb i gariad Iesu atom ni rydym ni’n torri allan o’r cylch dieflig o adael i’n hofnau ein rheoli ni.

Yng nghanol byd o bryder mae gor-bryder yn broblem real sy’n rhwystro llawer rhag profi cariad, heddwch a bodlonrwydd. Mae’r Duw wnaeth ddewis dod mewn i’r byd yn gweld ein pryderon ac yn ein gwahodd i’w cyflwyno iddo fe. Dyma sut mae Cristnogion, hyd yn oed rhai sy’n stryglo gyda gor-bryder, yn gallu bod yn bobl gobaith mewn byd o ofn.

Gwinllan y Brythoniaid

Eleni fe wnes i gyfarfod Sasha Flek o’r Weriniaeth Siec, fe wnaeth e ymweld a Chymru gyda Phil Wyman. Sasha yw “Arfon Jones y Weriniaeth Siec”, y dyn sydd tu ol i’r cyfieithiad mwyaf cyfoes o’r Beibl yno. Prosiect arall mae Sasha wedi gweithio arno yw aralleiriad o’r Efengylau sydd wedi eu gosod yn y Weriniaeth Siec heddiw ac mae’r llyfr yn best-seller allan yna, nid dim ond ymysg Cristnogion yn ymhlith darllenwyr yn gyffredinol. Wedi fy ysbrydoli gan hynny dyma ymgais, hanner tafod yn y boch/hanner ceisio dweud gair proffwydol, i osod hanes Gwinllan Naboth o 1 Brenhinoedd 21 ym Mhrydain heddiw.

Roedd gan bobl o’r enw’r Brythoniaid winllan reit wrth ymyl palas Borab, Prif Weinidog Ynys Kedyrn. A dyma Borab yn gwneud cynnig i gynulliad y Brythoniaid, “Rhowch eich gwinllan i mi, i mi gael ei throi hi’n farchnad i’r byd gan ei bod hi reit wrth ymyl y palas. Gwna i roi gwinllan well i chi yn ei lle hi. Ond dyma gynulliad y Brythoniaid yn gwrthod, “Na, dim ar unrhyw gyfri! Mae’r tir wedi perthyn i’r teulu ers cenedlaethau; allwn ni byth ei rhoi hi i ti.” Felly dyma Borab yn mynd yn ôl i’r palas yn sarrug a blin am fod cynulliad y Brythoniaid wedi gwrthod rhoi’r winllan iddo. Dyma fe’n gorwedd ar ei wely wedi pwdu, a gwrthod bwyta. Yna dyma Jezings, ei ymgynghorydd arbennig, yn dod ato a gofyn, “Pam wyt ti mewn hwyliau mor ddrwg ac yn gwrthod bwyta?” A dyma fe’n dweud, “Gwnes i ofyn i gynulliad y Brythoniaid werthu eu gwinllan i mi; neu os oedd yn well ganddynt, gwnes i gynnig ei chyfnewid hi am winllan arall. Ond maent wedi gwrthod rhoi’r winllan i mi.” A dyma Jezings yn dweud, “Wyt ti’n Brif Weinidog Ynys Kedyrn neu ddim? Tyrd, bwyta rywbeth. Cod dy galon! Gwna i gael gafael ar y winllan i ti.”

Aeth ati i lunio hysbysebion Facebook a newyddion ffug yn enw Borab, rhoi sêl y Prif Weinidog arnyn nhw, a’u hanfon at yr arweinwyr a’r bobl bwysig oedd yn byw yn yr un gymuned â chynrhychiolwyr cynulliad y Brythoniaid. Dyma ysgrifennodd ef: “Cyhoeddwch ddiwrnod o ymprydio, a rhoi bradychwyr Ynys Kedyrn i eistedd mewn lle amlwg o flaen pawb. Yna ffeindiwch bobl drwg a’u gosod nhw i eistedd gyferbyn â nhw, a’u cael nhw i gyhuddo cynrhychiolwyr cynulliad y Brythoniaid yn gyhoeddus o fod wedi melltithio Duw â Phrif Weinidog Ynys Kedyrn. Wedyn ewch â nhw allan a thaflu cerrig nes byddant wedi marw.”

Dyma arweinwyr a phobl bwysig y gymuned yn gwneud yn union fel roedd Jezings wedi dweud. Yna, dyma nhw’n anfon neges ato, “Mae cynrhychiolwyr y Brythoniaid wedi cael eu ladd gyda cherrig.”

Y funud y clywodd Jezings fod cynrhychiolwyr y Brythoniaid wedi marw, dyma fe’n dweud wrth Borab, “Cod, cymer y winllan roedd cynrhychiolwyr y Brythoniaid wedi gwrthod ei gwerthu i ti. Dydy nhw ddim yn fyw; maen nhw wedi marw.” Pan glywodd Borab hyn, dyma fe’n mynd i lawr i’r winllan i’w hawlio hi iddo’i hun.

Ond yna, dyma’r ARGLWYDD yn dweud wrth Ginias, “Dos i gyfarfod Borab, Prif Weinidog Ynys Kedyrn. Cei hyd iddo yng ngwinllan y Brythoniaid. Mae wedi mynd yno i hawlio’r winllan iddo’i hun. Dwed wrtho, ‘Dyma mae’r ARGLWYDD yn ei ddweud: Ar ôl llofruddio’r bobl, wyt ti hefyd am ddwyn eu heiddo?’ Dwed wrtho hefyd, ‘Dyma mae’r ARGLWYDD yn ei ddweud: Lle bu’r cŵn yn llyfu gwaed cynrhychiolwyr y Brythoniaid, bydd cŵn yn llyfu dy waed di hefyd – ie, ti!’”

Dyma Borab yn dweud wrth Ginias, “Felly, fy ngelyn i, ti wedi dod o hyd i mi!” A dyma Ginias yn ateb, “Ydw, dw i wedi dod o hyd i ti. Ti’n benderfynol o wneud pethau sy’n ddrwg yng ngolwg yr ARGLWYDD! Mae’r ARGLWYDD yn dweud, ‘Dw i’n mynd i wneud drwg i ti, a dod â dy linach i ben. A dyma mae’r ARGLWYDD yn ei ddweud am Jezings, ‘Bydd cŵn yn bwyta Jezings o fewn waliau Kedyrn.’

Fuodd yna neb tebyg i Borab, oedd mor benderfynol o wneud pethau oedd yn ddrwg yng ngolwg yr ARGLWYDD; ac roedd Jezings ei ymgynghorydd yn ei annog e. Pan glywodd Borab neges Ginias, dyma fe’n rhwygo’i ddillad a gwisgo sachliain, a mynd heb fwyd. Roedd yn cysgu mewn sachliain ac yn cerdded o gwmpas yn isel ei ysbryd. Yna dyma’r ARGLWYDD yn dweud wrth Ginias, “Wyt ti wedi gweld fel mae Borab wedi plygu mewn cywilydd o mlaen i? Am ei fod yn edifar, wna i ddim dod â’r drwg yn ystod ei fywyd e. Bydda i’n dinistrio’i linach pan fydd ei fab yn brif weinidog.”

Adolygiad: Inspiration and Incarnation gan Peter Enns

Roeddwn i wedi clywed am Peter Enns ers blynyddoedd ac wedi gwrando ambell dro ar ei bodlediad, The Bible for Normal People, ond dyma oedd y llyfr cyntaf i mi ddarllen ganddo. Mae’n awdur dadleuol ac mi wnaeth cyhoeddi’r llyfr hwn arwain yn y diwedd i ymddiswyddiad Enns fel Athro Hen Destament Coleg Diwinyddol enwog Westminster Philadelphia. Os ydw i wedi deall yr hanes yn iawn fe wnaeth Enns neidio cyn iddo gael ei wthio gan fod y mwyafrif o’i gyd-athrawon yn y Coleg yn meddwl fod y llyfr yn mynd tu hwnt a thu allan i’r traddodiad diwinyddol diwygiedig-efengylaidd roedd cyfansoddiad y Coleg yn mynnu fod pob athro yn ffyddlon iddo.

Cyn dweud dim byd mwy mae’n bwysig i mi nodi nad ydw i erioed wedi astudio astudiaethau Beiblaidd ar lefel academaidd felly roeddwn i’n darllen y llyfr fel Cristion cyffredin ac felly yn ôl y safon yna, ac nid safon academaidd, rwy’n mesur y llyfr.

Prif amcan Enns yn y llyfr yw awgrymu trydedd ffordd rhwng rhyddfrydiaeth ddiwinyddol – sy’n defnyddio beirniadaeth Feiblaidd i danseilio awdurdod y Beibl – a diwinyddiaeth efengylaidd sydd wedi arfer ‘esbonio i ffwrdd’ beirniadaeth Feiblaidd mewn ymgais i warchod awdurdod y Beibl. Mae Enns yn cynnig llwybr canol sef dilyn cyfatebiaeth o’r ymgnawdoliad, neu fel mae Enns yn dweud: “…as Christ is both God and human, so is the Bible.”

Wrth drafod yr holl ddatblygiadau modern sydd wedi dangos fod yr athrawiaeth draddodiadol o’r Beibl yn dod yn gynyddol ansad beth mae Enns yn ceisio ei wneud ydy dangos sut nad yw cydnabod dyndod a chyd-destun diwylliannol y Beibl yn tanseilio ei awdurdod. Mewn ffordd debyg i sut nad oedd dyndod Iesu yn tanseilio ei Dduwdod.

Rwy’n cydnabod y gallai’r llyfr fod yn heriol, efallai yn rhy heriol, i rai Cristnogion. Ar y gorau gallai wneud rhai yn grac, ar y gwaethaf gallai arwain at ddatgymalu ffydd rhai sydd ddim wedi eu harfogi i ofyn cwestiynau critigol adeiladol am eu ffydd. Ond i eraill sydd eisoes yn ymgodymu a rhai o’r cwestiynau am awdurdod a chefndir diwylliannol y Beibl gall y llyfr fod yn gymorth i ail-sefydlu ffydd yn Iesu ar sail gwerthfawrogiad newydd o’r Beibl. Ar ryw ystyr felly nid yw’r llyfr yn un i bawb a dyna’r rheswm, i raddau, pam fy mod i wedi ei ddarllen: dwi wedi ei ddarllen fel bod dim angen i chi.

Y prif beth wnaeth argraff arni i wrth ddarllen y llyfr oedd trafodaeth Enns am hanesyddiaeth yr Hen Destament. Hynny yw sut a pham roedd awduron yr Hen Destament yn cofnodi hanes a pam fod deall hyn wedyn yn ein harwain ni i ddeall y Beibl yn well yn ei gyd-destun gwreiddiol.

Un camgymeriad a wneir yn gyson gan Gristnogion modern, yn ôl Enns, yw darllen a cheisio deall y Beibl yn yr un ffordd ac rydym yn darllen a deall ffynonellau modern – yn arbennig felly rhannau o’r Hen Destament sy’n cyflwyno hanes. Nid oedd hanes yn cael ei gofnodi a’i adrodd yn yr un ffordd ac yr ydym ni’n cofnodi hanes heddiw. Camgymeriad felly yw dal hanesyddiaeth yr Hen Destament i fyny i’r run safon a meini prawf ag y byddem yn ei ddisgwyl gan waith hanesyddol modern heddiw. 

Beth a geir yn llawer o’r Hen Destament ydy cyflwyno hanes fel “myth”. Mae’n bwysig nodi yn syth fod Enns ddim yn golygu “myth” yn yr ystyr o fod yn alegori, yn stori dylwyth teg neu yn rhywbeth sydd wedi ei wneud i fyny. Beth mae’n ei olygu yw bod hanes yn cael ei gofnodi a’i basio mlaen yn y Beibl yn defnyddio techneg neu genre llenyddol gwahanol i be fydde ni heddiw yn meddwl amdano wrth feddwl am hanes:

‘It is important to understand, however, that not all historians of the ancient Near East use the word myth simply as shorthand for “untrue,” “made-up,” “storybook.” It may include these ideas for some, but many who use the term are trying to get at something deeper. A more generous way of defining myth is that it is an ancient, premodern, prescientific way of addressing questions of ultimate origins and meaning in the form of stories: Who are we? Where do we come from?’

Peter Enns, Inspiration and Incarnation

Drwy ddal hanesyddiaeth yr Hen Destament i fyny i safon fodern rydym yn colli beth sydd yn mynd ymlaen a’r gwirionedd mae’n ceisio ei gyfleu yn unol â chonfensiwn y cyfnod o gofnodi hanes. Dydy hyn ddim i ddweud fod rhannau o’r Beibl yn colli awdurdod neu ystyr, dim ond i ddweud fod hi’n gamgymeriad parhau i’w darllen fel y mae’r eglwys yn y Gorllewin wedi bod yn eu darllen yn y canrifoedd diwethaf. Enns sy’n esbonio eto:

“It is a fundamental misunderstanding of Genesis to expect it to answer questions generated by a modern worldview, such as whether the days of creation can be lined up with modern science, or weather the flood was local or universal. The question that Genesis is prepared to answer is whether Yahweh, the God of Israel, is worthy of worship.”

Peter Enns, Inspiration and Incarnation

Mae Duw wedi datguddio ei hun i ni yn y Beibl ond, yn unol â chyfatebiaeth ymgnawdoliad Enns, mae’r datguddiad yn gyson gyda’r hyn roedd pobl a diwylliant yn gyfarwydd ag e ar y pryd ac nid felly gyda sut mae diwylliant ôl-oleuedigaeth fodern yn deall pethau. Enns eto:

“We will not understand the Bible if we push aside or explain away its cultural setting, even if that setting disturbs us. We should, rather, learn to be thankful that God come to them just as he did more fully in Bethlehem many, many centuries later. We must resist the notion that for God to enculturate himself is somehome beneath him. This is precisely how he shows his love to the world he made.”

Peter Enns, Inspiration and Incarnation

Sgwennwyd y llyfr gan rywun oedd yn ystyried ei hun yn Gristion efengylaidd ac yn athro mewn coleg efengylaidd. Wn i ddim a ydy Peter Enns dal yn ystyried ei hun yn Gristion efengylaidd heddiw, yn sicr nid yw llawer o Gristnogion efengylaidd yn ei ystyried yn un ohonyn nhw a’r llyfr yma oedd y ‘red flag’ cyntaf fod Enns, yn eu golwg nhw, yn llithro i lawr y llwybr llithrig. 

Ond ar sail yr un llyfr yma o eliaf rwy’n meddwl y gall Enns fod yn ffrind. I fi o leiaf mae cyfatebiaeth Enns o fod y Beibl, fel Iesu, yn waith dynol ac yn waith dwyfol yn cynnig fframwaith i gadarnhau awdurdod y Beibl yn wyneb cwestiynau lletchwith mae’r traddodiad efengylaidd fel arfer yn eu hanwybyddu neu yn cynnig atebion slic ac annigonol iddyn nhw. 

Gwyliau Cristnogol a’r Eglwys Leol

Dros y blynyddoedd mae nifer o bobl wedi dweud wrtha i fod Caersalem “wedi elwa o Souled Out” (sef cwrs ieuenctid hŷn ac oedolion ifanc Coleg y Bala), “wedi elwa o Llanw” (gŵyl Gristnogol gyfoes Gymraeg) neu “wedi elwa o Soul Survivor” (gŵyl fawr Gristnogol Saesneg) ayb. Mae hynny yn wir. Mae rhai wedi mynd i’r gwyliau Cristnogol yma heb fod yn mynd i’r capel a dod adre ac yna cychwyn dod i Gaersalem. Mae eraill wedi bod yn mynd i un capel, mynd i ŵyl Gristnogol, ac yna dod adre a dod i’n capel ni yn lle’r capel roedden nhw’n mynd iddi yn flaenorol. Do, rydym wedi elwa.

Er ein bod yn ceisio bod yn eglwys genhadol ei naws nid ydym wedi gwneud ymdrech i ddenu Cristnogion o eglwysi eraill atom ni. Beth sydd wedi digwydd felly? Rydym ni wedi ceisio addasu’r ffordd rydym yn ‘gwneud eglwys’ er mwyn cynnwys yr ieuenctid hŷn a’r oedolion ifanc drwy:

  • ymddiried a buddsoddi ynddynt a rhoi cyfle iddynt arwain eu hunain ac nid dim ond rhoi arweiniad iddynt hwy,
  • newid yr addoliad i fod yn fwy cyfoes
  • ceisio paratoi pregethau byrrach a mwy perthnasol,
  • meithrin ymdeimlad o weinidogaeth tîm yn yr eglwys lle mae pawb (sydd eisiau) yn rhan o weinidogaeth yr eglwys.
  • Ond yn fwy na dim wedi ceisio gwneud yr Efengyl ei hun yn fwyaf blaenllaw dros draddodiad a cheisio rhoi profiad byw a real i bobl o Gristnogaeth.

Y peth hyfrytaf am hyn i gyd yw ein bod wedi llwyddo i gadw undod yr eglwys a bod y (rhan fwyaf) o’r criw hŷn wedi mynd ar y daith gyda ni oherwydd efallai fod yr arddull ddim wastad at eu dant nhw OND maen nhw’n deall fod yn rhaid i’r eglwys ddiwygio ei hun yn barhaus er mwyn ei genhadaeth Ef a bod yr efengyl ei hun yn llawer pwysicach na pha gyfrwng neu idiom ddiwylliannol y defnyddir i’w chyfleu.

I fi, er bod gwyliau a chyrsiau Cristnogol fel Llanw a Souled Out yn werthfawr ynddyn nhw eu hunain, eu pwysigrwydd pennaf yw’r effaith y gallant gael ar yr eglwys leol fel rydym ni wedi ei brofi yng Nghaersalem. Ond i eglwysi lleol dderbyn y fendith honno rhaid iddynt gael calon, clust a meddwl agored am sut all Dduw wneud rhywbeth newydd yn eu mysg ac nid jest gweld gwyliau a chyrsiau Cristnogol fel recruitment drive i jest cynnal yr eglwysi lleol fel y maen nhw a heb newid am genhedlaeth arall.

Fe ddylai’r gwyliau Cristnogol yma wneud mwy i ddysgu am bwysigrwydd yr eglwys leol ac arfogi pobl ifanc i fyw mewn cymuned Gristnogol lle nad yw pawb yr un oedran a nhw a lle na fydd yr arddull wedi ei gywreinio’n benodol iddyn nhw bob tro. Ond cyn pwyntio bys at Spring Harvest, Coleg y Bala, Llanw ayb. beth am edrych yn nes at adre a holi pam nad yw’r fendith yn y gwyliau yma yn cyfieithu bob tro i adfywiad ym mywyd yr eglwys leol? Fel y dywedodd Albert Einstein unwaith: “The definition of insanity is doing the same thing over and over again, but expecting different results.”