Category Archives: Ymchwil R. Tudur Jones

Cyhoeddi’r PhD dan drwydded Creative Commons

Dwi wedi gwneud y penderfyniad, dewr efallai, i gyhoeddi fy thesis PhD yma ar y wefan dan drwydded Creative Commons. Dyma rai o’r rhesymau tu ôl y penderfyniad:

  • Fy mwriad o’r dechrau gyda’r ymchwil oedd dod a syniadaeth Gristnogol R. Tudur Jones am ddiwylliant a gwleidyddiaeth i glyw mwy o bobl, yn arbennig y genhedlaeth iau. Pa beth well felly na’i gyhoeddi ar y wê.
  • Mae’r traethawd mynd i fod ar gael i bobl ddarllen yn Archifdy Bangor ac yn y Llyfrgell Genedlaethol felly wrth ei gyhoeddi yma hefyd y gobaith yw dod a’r thesis i sylw pobl na fyddai’n debygol o gael cyfle i bori ynddo ym Mangor neu Aberystwyth.
  • Os daw cyfle i gyhoeddi peth deunydd o’r thesis mewn llyfr rhywbryd dwi ddim yn meddwl bydd cyhoeddi’r thesis yma ar y wefan yn effeithio’r gwerthiant rhyw lawer. Mae’n ddwy farchnad wahanol gydag ychydig iawn o orgyffwrdd.
  • Mae llawer o bobl, Carl Morris yn bennaf, wedi bod yn pwysleisio ers tro fod angen mwy o gynnwys Cymraeg ar y we. Wel, dyma, ar amrantiad megis, 77,000 o eiriau ychwanegol i’r corpws Cymraeg ar-lein.
  • Ar ôl gweithio’n galed am bum mlynedd ar y prosiect mae’n gwbl briodol i mi gael dangos fy hun rhyw ychydig!

Cenedlaetholdeb R. Tudur Jones
yn ei gyd-destun hanesyddol a diwinyddol

Mae’r traethawd hwn yn cael ei gyhoeddi ar-lein dan drwydded

Creative Commons
Attribution-NonCommercial-NoDerivs
CC BY-NC-ND

Ceir esboniad o gyfyngiadau’r drwydded yn llawn ar ddiwedd y traethawd ac fan yma ond fel crynodeb dylid nodi eich bod yn rhydd i lawr-lwytho a rhannu’r gwaith hwn yn unol a’r amodau canlynol:

  • Rhaid priodoli’r gwaith bob tro i’r awdur gwreiddiol.
  • Gwaherddir defnyddio’r gwaith at unrhyw ddiben masnachol dan unrhyw amgylchiadau.
  • Gwaherddir unrhyw waith deilliadol yn seiliedig ar y gwaith hwn. Gwaherddir ei olygu, ei drawsffurfio neu ychwanegu ato.
[ilink url=”http://blog.rhysllwyd.com/wp-content/uploads/2011/11/Cenedlaetholdeb-R-Tudur-Jones-gan-Sion-Rhys-Llwyd-Tachwedd-2011.pdf” style=”download”]Lawrlwytho’r Thesis[/ilink]
Please follow and like us:
error

Ysbryd segur?

Y mae tuedd yn y traddodiad Pentecostaidd o’r ddeunawfed ganrif hyd heddiw i feddwl am yr Ysbryd Glân yn gweithio’n ysbeidiol trwy gyfrwng diwygiadau sydyn a dramatig. Nid yw’r Ysbryd byth yn segur. Rhan bwysig o waith yr hanesydd Cristnogol yw ceisio olrhain gwaith tawel, dirgel yr Ysbryd Glân mewn cyfnodau sy’n ymddangos ar yr olwg gyntaf yn ddiffrwyth.

R. Tudur Jones: Crefydd yn Esgobaeth Bangor yn y Ddeunawfed Ganrif yn ‘Ysbryd Dealltwrus ac Enaid Anfarwol’, WP Griffith gol. (Bangor, 1999)

Please follow and like us:
error

Cyngor PhD gan un ffôl

Holodd Ifan i mi rannau rhai tips as y blog ynglŷn a’r do’s and dont’s wrth weithio ar PhD. Rwy’n teimlo’n dra annheilwng i roi unrhyw gyngor oherwydd mae pawb sy’n fy adnabod i’n gwybod yn iawn nad ydw i’n fodel i’w ddilyn. Bu’n rhaid i mi gael estyniad (neu ddau) yn rhannol oherwydd fod fy nhiwtor wedi symud Prifysgol ond hefyd oherwydd mod i, wrth edrych yn ôl, wedi cael gormod o heyrn yn y tân. Felly fy nghyngor cyntaf byddai gwylio rhag hynny, rhag cael gormod o heyrn yn y tân. Os ydy rhywun yn gobeithio cyflawni PhD da ac ar amser rhaid derbyn ei fod gyfystyr a swydd lawn amser. Wedi dweud hynny, dydw i ddim yn difaru am funud i mi fuddsoddi tipyn o’m hamser dros flynyddoedd yr ymchwil ar bethau eraill megis yr ymgyrch am y Coleg Cymraeg Cenedlaethol, ymrafael a’m galwad i’r Weinidogaeth ac hefyd gychwyn arbrofi gyda phrosiect Torri Syched. Hefyd gan na ches i ysgoloriaeth lawn roedd rheidrwydd arna i wneud tipyn o waith dylunio graffeg llaw-rhydd hefyd. Hyd yn oed pe tawn yn rhydd i weithio 9-5, Llun-Gwener ar y PhD am bedair mlynedd wn i ddim a fyddai gen i’r amynedd a’r galon i weithio felly beth bynnag.

Mae dewis testun sy’n agos at eich calon yn bwysig dwi’n meddwl. Ar un llaw mae’n rhaid i chi gymryd gofal arbennig i wneud yn siŵr eich bod chi’n cadw gwrthrychedd os ydych chi a rhyw ymlyniad personol at eich maes ymchwil. Ond ar y naill law mae cael angerdd dros eich testun yn medru eich cario chi trwy gyfnodau tywyll, anodd a sych yn yr ymchwil.

Mae cael teulu a ffrindiau cefnogol yn holl bwysig. Mae gwaith ymchwil yn waith tu hwnt o unig ar brydiau. Roedd cael teulu a ffrindiau oedd yn fodlon trafod testun y traethawd yn gyson ynghyd a darllen drafftiau a chynnig sylwadau yn holl bwysig i mi. Hebddynt mae dyn yn gallu mynd i deimlo fel ei fod yn siarad gyda’r wal yn unig.

Y dewis ffurfiannol ar ddechrau ymchwil ydy penderfynu a ydy rhywun am ysgrifennu penodau wrth ei fod yn mynd yn ei flaen neu ydi o mynd i sgwennu’r cyfan ar y diwedd. Mae’r rhan fwyaf o bobl bellach yn dilyn y model sgwennu wrth fynd yn eu blaen ond mi wnes i ddilyn y patrwm mwy traddodiadol o sgwennu’r cyfan ar y diwedd. Am gyfnod roeddwn i’n difaru dilyn y llwybr hwnnw ond wedi edrych yn ôl roedd y thesis terfynol yn gryfach, oherwydd wrth wneud yr ymchwil gwnaeth fy nealltwriaeth o rai agweddau o’r gwaith ddatblygu’n fawr dros y blynyddoedd. Felly mi fuasai thesis pennod X neu Y yn dra gwahanol pe tawn i wedi ei sgwennu yn 2006 yn hytrach na 2009 ayyb…

Dyna ni am nawr. Mwy o sylwadau eto rhywbryd!

Please follow and like us:
error

philosophiae doctor

Dyna ni, PhD allan o’r ffordd o’r diwedd! Bum mlynedd union ar ôl i mi ddechrau! Dwi’n berson sydd wedi cael pethau yn reit hawdd erioed (ac eithrio TGAU Maths a Gwyddoniaeth!) ond gyda’r PhD fe ddois i ar draws rhywbeth anodd, anodd iawn! Ond wnes i gyrraedd yna yn y diwedd, clod i Dduw. Ond roedd yn brofiad oedd yn sicr yn dysgu gwyleidd-dra a gostyngeiddrwydd i rhywun. Diolch hefyd am gefnogaeth teulu a ffrindiau.

Yn yr hir dymor hoffwn addasu’r gwaith a’i gyhoeddi fel llyfr lled-boblogaidd yn hytrach na’i gyhoeddi fel llyfr academaidd. Ond yn y tymor byr dwi’n bwriadu ei gyhoeddi dan drwydded agored yma ar y blog ac efallai gynnig rhannau o’r traethawd fel ysgrifau i gyhoeddiadau fel y Traethodydd.

Ond yr her fawr i mi mewn gwirionedd a’r hyn sydd o bennaf ddiddordeb i mi ydy rhoi rhai o’r egwyddorion a’r ddiwinyddiaeth dwi wedi dysgu wrth lunio’r traethawd ar waith ym mywyd yr Eglwys yma yng Nghaernarfon. Dwi’n gobeithio hefyd gallu ysbrydoli Cristnogion eraill ar draws Cymru i feithrin byd olwg yr un mor gyfoethog ag oedd gan R. Tudur Jones yn seiliedig, wrth gwrs, ar ddealltwriaeth gyflawn o ystyr a sgôp Buddugoliaeth a Brenhiniaeth Crist.

Please follow and like us:
error

Dadl Cylch yr Iaith yn adlais o ddadl Adfer?

Yn ôl fy arfer fe es i ddyfroedd dyfnion bore ‘ma ar Twitter. Wnes i fynegi fy marn nad oedd un rhes hir o jôcs brwnt a hiwmor budur o’r rheidrwydd yn gwneud comedi dda. Y cyd-destun oedd fod un comedïwr Cymraeg wedi cyhuddo Peter Hughes Griffiths o siarad 100% “b****s”. Dyma fi’n llawn annoethineb yn ymateb drwy ddweud fod 100% o’i gomedi ef yn dibynnu ar regi neu brynti! Yn naturiol felly daeth rhai i’r casgliad mod i’n ochri gyda Peter Hughes Griffiths yn y ddadl purdeb ieithyddol ar Radio Cymru ac S4C. Dydw i ddim. Rydw i’n credu’n gryf y dylai Radio Cymru ac S4C fod yn wasanaethau uniaith Gymraeg ond tu hwnt i hynny dwi ddim yn credu fod purdeb ieithyddol o dragwyddol bwys. Mae cynnal safon iaith yn bwysig ond er mwyn parhad yr iaith fel cyfrwng dydd i ddydd, yn arbennig mewn diwylliant poblogaidd, mae’n rhaid arfer iaith lafar naturiol hefyd. Yn bersonol dwi’n gorfod gwneud ychydig o’r ddau beth. Gyda’r gwaith PhD ac ati dwi’n gorfod defnyddio Cymraeg safonol ond wedyn yn fy ngwaith dydd i ddydd fel Gweinidog yng Nghaernarfon dwi’n gorfod ystwytho fy Nghymraeg – aneffeithiol iawn fyddai fy ngweinidogaeth taswn ni’n siarad efo pobl Dre fel llyfr. “Euthum yn bopeth i bawb” fel y dywedodd yr Apostol Paul! Rhywbeth sy’n rhaid i Radio Cymru wneud.

Er na wnes i glywed Peter Hughes Griffiths ar Taro’r Post wythnos diwethaf dwi ar ddeall mae’r hyn wnaeth gythruddo’r rhan fwyaf o bobl oedd fod aelodau Cylch yr Iaith yn portreadu eu hunain fel y ‘gweddill ffyddlon’ a ‘cheidwaid y safon’ ac mae nhw, a nhw yn unig, oedd a’r hawl i nodi beth oedd y safon. Pwy oedd mewn, a pwy oedd mas. Pwy oedd yn dderbyniedig, a phwy oedd yn annerbyniol.

Wrth i’r drafodaeth ar Twitter ddatblygu cofiais fod llawer o’r drafodaeth yma yn debyg iawn i’r ddadl a ddigwyddodd rhwng R. Tudur Jones (testun fy PhD) ac arweinwyr Mudiad Adfer yn 1976. Ac nid cyd-ddigwyddiad yw hi wrth gwrs mae arweinwyr Adfer yn yr 1970au, yn fwy na heb, ydy arweinwyr Cylch yr Iaith heddiw. Cyhoeddodd Adfer lyfr gan Emyr Llywelyn o’r enw ‘Adfer a’r Fro Gymraeg’ yn 1976 ac fe gyhoeddodd Tudur Jones adolygiad ohoni, adolygiad oedd yn rhybuddio rhag rhai o beryglon Adfer ac efallai Cylch yr Iaith heddiw. Teitl yr adolygiad, yn dra ddadleuol, oedd ‘Cysgod Y Swastika’.

Yn yr adolygiad y mae Tudur Jones yn mynd ati i bortreadu ideoleg Adfer fel petai’n addasiad Cymreig o ideoleg Hitler a’r Natsïaid. Noda fod y gyfrol yn llawn adleisiau o athroniaethau tramor Comte, Hegel, Fichte, Schelling ac Alfred Rosenberg cyn mynd ymlaen i nodi i’r traddodiad athronyddol yma ‘gyrraedd ei bendraw erchyll yng ngormes y Drydedd Reich’. Canolbwynt beirniadaeth Tudur Jones oedd defnydd yr awdur o’r cysyniad o “eneidfaeth”. Cymdeithas y genedl, yn ôl yr awdur, ydy’r man lle llunnir ystyr a lle chanfyddir canllawiau i fywyd. ‘Cymru yw’r ysbryd yma a fu’n llifo drwy ddynion cyn fy mod,’ meddai. Dadleua Tudur Jones fod y syniad yma am eneidfaeth yn ‘allweddol bwysig’ i ddeall dadl Adfer oherwydd ‘trwy gymorth yr eneidfaeth y gellir gwahaniaethu Cymry ffug oddi wrth Gymry iawn.’

Mae Tudur Jones yn gweld methiant Adfer i ddiffinio ac esbonio beth yn union yw natur yr eneidfaeth yn wendid mawr oherwydd drwy drafod y cyfan yn amwys cyhudda arweinwyr Adfer o hunan-apwyntio eu hunain yn ddehonglwr yr eneidfaeth. ‘Mae’n eithriadol bwysig felly inni wybod,’ medd Tudur Jones, ‘o ba ddefnyddiau y gwnaethpwyd yr eneidfaeth. Ond ofer holi. Ni ddatgelir y gyfrinach. Emyr Llywelyn yn unig a ŵyr beth yn union ydyw. Mae’n rhy gyfriniol i’w fynegi mewn geiriau.’ Er enghraifft, pa fath ddiwylliant sy’n dderbyniol yn ôl safonau’r eneidfaeth? ‘Dim ond yr hyn sy’n gywir ac yn unol â’n traddodiad a’n hanes sydd yn dderbyniol yn y Fro Gymraeg’ medd Emyr Llywelyn.

Derbyniodd Tudur Jones gais gan Wasg Gomer yn 1981 i gyfieithu’r adolygiad i’w chynnwys mewn pecyn addysgol am hunaniaeth Gymreig, ond mynegodd elfen o siom gydag ef ei hun: ‘I am not sure’, meddai, ‘whether I am happy to see this old controversy revived. My two articles all but destroyed Emyr Llewelyn – and it certainly put paid to Adfer.’ Noda hefyd ei fod yn gresynu fod ei adolygiad wedi llesteirio ymgyrchoedd Adfer, rai ohonynt yr oedd ef mewn gwirionedd yn eu cefnogi. Meddai; ‘I regret now that I did not make it clearer at the time that many of the practical aims of Adfer were laudable enough and that what I objected to was the attempt to justify its actions by a pernicious philosophy.’

Mae hyn i gyd yn berthnasol i’r ddadl wythnos diwethaf am Cylch yr Iaith oherwydd mae Cylch yr Iaith, fel Adfer, yn amwys iawn ynglŷn a lle mae tynnu’r llinell. Beth sy’n dderbyniol? Beth sy’n annerbyniol? A pwy sydd i benderfynu hyn? Ond hefyd, mae poethder y ddadl wedi dallu’r ddwy ochr, fel a ddigwyddodd yn yr 1970au, i weld fod gan y ddau ochr bwyntiau digon teg.

Please follow and like us:
error

Glaw

Roeddwn i’n pori’n ail gyfrol Ffydd ac Argyfwng Cenedl gan Tudur p’nawma; mewn un pennod mae’n adrodd am yr arfer oedd arfer bodoli o alw cyfarfodydd gweddi arbennig yn yr eglwysi Cymraeg er mwyn ymbil ar Dduw i roi glaw mewn amser o sychder. Arfer a ddaeth i ben mewn sawl ardal ac eglwys pan y daethpwyd i gredu, yn anffodus, nad oedd gan Dduw ddim byd i wneud a byd natur ac mae byd y gwyddonydd yn unig ydoedd.

Fodd bynnag, fe’m hatgoffwyd o stori debyg am aelodau Bethany, Rhydaman y rhannodd Mamgu gyda mi unwaith. Mae’n rhaid mae rhywbryd tua’r 1930au oedd hi ac roedd hi’n haf crasboeth. Oni fyddai glaw yn dod yn fuan mi fyddai cnydau Dyffryn Aman i gyd yn methu. Galwodd Nantlais, Gweinidog yr Eglwys ers Diwygiad 04-05, gyfarfod gweddi arbennig i ofyn i Dduw am law. Er ei bod hi’n noson grasboeth arall daeth aelodau Bethany i’r cyfarfod gweddi gyda’i ymbarêls a’i cotiau glaw cymaint oedd eu ffydd yn Nuw.

Wrth iddyn nhw gerdded adref o’r cyfarfod y noson honno dechreuodd hi bigo bwrw.

Please follow and like us:
error

Look busy Jesus is coming

Mae llawer o sôn wedi bod penwythnos yma fod y byd yn dod i ben a hynny oherwydd fod cyflwynydd radio Cristnogol o’r Unol Daleithiau, Harold Camping, wedi darogan hynny. Ond tybed faint sy’n ymwybodol fod gwneud y fath ddarogan wedi bod mewn ffasiwn ymysg rhai Cymry yn y gorffennol? Roedd y Piwritaniaid Cymreig, Morgan Llwyd a’i ffrindiau, a rhai o arweinwyr Digwydiad 04-05 fel R. B. Jones ymhlith cymeriadau eu cyfnod a fentrodd ddarogan pethau mawr.

Sylfaen daliadau ymddangosiadol wallgo Cristnogion fel hyn yw eschatoleg sef athrawiaeth y Pethau Diwethaf. Roedd Morgan Llwyd a’i ffrindiau, fel Harold Camping, yn gweld y diwedd yn dod ar warthaf gwareiddiad. Mae yna sawl theori parthed athrawiaeth y Pethau Diwethaf ac yn arbennig felly ‘milflwyddiaeth’ Crist. Delio yr ydym gyda’r cyfnod o fil o flynyddoedd y cyfeirir ato yn Datguddiad 20:1-6. Cyfyd y dadlau diwinyddol rhwng carfanau sy’n anghytuno beth yn union fydd rôl Crist yn y cyfnod yma: a fydd ei ail-ddyfodiad yn dod ar ddechrau’r cyfnod ac yntau’n llywodraethu mewn person eto am fil o flynyddoedd? Ai ar ddiwedd y cyfnod yma y bydd ei ail-ddyfodiad? Neu a yw’r cyfnod yma am fod yn gyfnod llythrennol o gwbl?

Milflwyddiaeth

Adnabyddir tri phrif ddehongliad o’r mileniwm ac un prif is-ddehongliad. Ôlfilflwyddiaeth, Afilflwyddiaeth, Cynfilflwyddiaeth a’r is ddehongliad oddi mewn i hwnnw, sef Goruwchwyliaethol (Dispensationalism). Mae Ôlfilflwyddiaeth yn mynnu yr adeiledir ac y lledeinir Teyrnas Duw trwy’r byd trwy gyfrwng pregethu’r Efengyl a gwaith achubol yr Ysbryd Glan: mae’r gwaith eisoes yn digwydd. Noda Loraine Boettner am ÔlFilflwyddiaeth; ‘…[it holds] that the world eventually will be Christianized, and that the return to Christ will occur at the close of a long period of righteouness and peace…’ Gan symud ymlaen at Afilflwyddiaeth gellir nodi nad yw’r dehongliad hwn yn credu y bydd yna gyfnod llythrennol o weld heddwch a chyfiawnder byd eang. Noda Boettner eto; ‘Amillennialism teaches that there will be a parallell and contemporaneous development of good and evil – God’s kingdom and Satan’s kingdom – in this world, which will continue until the second coming of Christ…’

Cred y rhai sy’n arddel y safbwynt Gynfilflwyddiaethol y bydd y cyfnod o fil o flynyddoedd yn dilyn ail-ddyfodiad Crist. Felly gydag ail-ddyfodiad Crist credant y bydd cyfnod o heddwch a chyfiawnder byd eang. Er y noda Boenttner fod Cynfilflwyddwyr wedi eu rhannu ar fanylion teyrnasiad Crist maent yn gytûn ar y pwynt creiddiol y bydd y mileniwm yn dod ar ôl yr ail ddyfodiad a chyn diwedd y byd. Y pedwerydd dehongliad ydyw Goruwchwyliaethol, ac er fod rhai yn cyfeirio ato fel y pedwerydd opsiwn sy’n sefyll ar ei ben ei hun, mynna Boenttner ‘….[that] in reality [it is] only a more extreme form of Premillennialism.’ Yng Nghymru cynrhychiolwyd y safbwynt Oruwchwyliaethol yn effeithiol gan un o arweinwyr Diwygiad 04-05, R.B. Jones pan ddywedodd:

…gwrthododd Israel eu Meseia a bu rhaid newid y cynllun a sefydlu goruchwyliaeth gras neu yr Eglwys yn ei lle… Yr arwydd sicraf o ddiwedd goruchwyliaeth gras… fydd y Cipiad pryd y bydd pob Cristion byw yn diflannu oddi ar y ddaear i ymuno â Christ a’i saint atgyfodedig yn yr awyr. Ar ôl y Cipiad daw saith mlynedd y Trallod ac yna dychwela Crist yn weladwy i Israel i sefydlu ei frenhiniaeth, i adeiladu y deml yn Jerwsalem, i ail gychwyn yr addoliad aberthol ac i lywodraethu dros y byd am fil o flynyddoedd.

Cynigodd y Piwritanaid Cymreig ddehongliad rifyddol gymhleth i gyfiawnhau eu cred fod Monarchiaeth Crist ar fin gwawrio. Ceir cyfeiriad at y rhif 666 yn Datguddiad 13:18 sy’n nodi; ‘…bydded i’r hwn sydd ganddo ddeall ystyried rhif y bwystfil, oherwydd rhif dyn ydyw; a’i rif ef yw chwe chant chwe deg a chwech’. Y dybiaeth ymysg llawer o’r Pumed Monarchiaid oedd fod hwn yn gyfeiriad uniongyrchol naill ai at y flwyddyn 1666 neu 1660 ac felly eu bod nhw’n byw mewn cyfnod lle’r oedd newid mawr dwyfol ar ddod.

Yr hyn oedd yn frawychus am Morgan Llwyd a rhai eraill o’r Piwritaniaid Cymreig oedd oblygiadau ymarferol eu dehongliadau Beiblaidd. Bu Morgan Llwyd yn frwd yn rhannu eu gweledigaeth ymysg milwyr byddin y Seneddwyr, yn y rhyfel cartref, o 1645 ymlaen. Dywed Thomas Richards fod llawer o’r Seneddwyr yn gweld ac yn cyfiawnhau eu buddugoliaethau fel rhai dwyfol oedd yn ganlyniad i ymyrraeth uniongyrchol gan Dduw o’u plaid. Noda Thomas Richards hefyd fod Morgan Llwyd yn bresennol mewn sawl brwydr yn annog a rhannu eu syniadau ymysg byddin y Seneddwyr.

Gau broffwydi?

Wrth drafod Cynfilflwyddiaeth R.B. Jones dywedodd Dewi Arwel Hughes yn ddiflewyn ar dafod mai ‘Gau broffwyd oedd R.B. Jones yn y cyswllt yma.’ Yn yr un ysbryd gallwn ddweud mai gau broffwydi oedd y Piwritaniaid hefyd a hithau bellach wedi pasio 6.00 y.h. Ar Fai’r 21ain 2011 gallwn ddweud i sicrwydd i Harold Camping, druan, syrthio i’r un gors. Fodd bynnag mae’n rhy gyfleus i wthio pobl fel hyn i ogof obsciwrantrwydd. Rhaid ceisio esbonio lle’r aeth pethau ar chwâl yn eu hathrawiaeth a’u syniadaeth: sut a pham y syrthient i’r gors?

Dangoswyd nad oedd dehongliad Harold Camping yn newydd, nid ffenomenon a welwyd gyntaf oddeutu 1650 oedd chwaith. Roedd syniadau tebyg wedi lledu trwy’r eglwys fore – yn deillio o ddiwylliant mesaianaidd ac eschatolegol Iddewig. Roedd y Piwritaniaid yn byw mewn oes lle roedd llywodraeth yn mhell o fod yn sefydlog ac mae’r Tele-Broffwydi Americanaidd yn byw mewn hinsawdd sosio-grefyddol ansefydlog wedi ymosodiadau Medi’r unfed ar ddeg a llawer, yn dra hurt, yn credu mae Obama yw’r Anghrist! Dywedodd Capp am y Piwritanaid; ‘Any form of crisis, whether through conquest, plague, social distruption or religious innovation, was likely to produce such a movement.’

Er y gallwn ddweud yn bendant fod y Piwritanaid, R.B. Jones ac heddiw Harold Camping wedi cyfeiliorni yn eu proffwydoliaethau, gellid eu hedmygu am eu cred diysgog yng Ngair Duw: roedd y Gair yn ysbrydoledig, er nad oedd eu dehongliad hwy ohono’n gywir.

O leiaf mae saga Harold Camping wedi ein atgoffa o’r gwirionedd Cristnogol fod Iesu’n dod yn ôl rhywbryd. Fel y dywedodd y crys-t enwog hwnnw ‘Look busy Jesus is coming’, ond falle ddim heno, falle fory, neu dranoeth neu drenydd!

Darllen pellach:

  • D. Densil Morgan: “Gobaith a’r Dyddiau Diwethaf – Eschatoleg mewn Diwinyddiaeth Ddiweddar” yn ‘Ysgrifau Diwinyddol II’ Noel Gibard gol. (Pen-y-bont a’r Ogwr: Gwasg Efengylaidd Cymru, 1988)
  • Loraine Boenttner: “The Millennium” (Philadelphia: The Presbyterian and Reformed Publishing Company, 1979)
  • Dewi Arwel Hughes: “Yr Ailddyfodiad a Diwygiad 1904” yn ‘Nefol Dan’ Noel Gibbard gol. (Pen-y-bont a’r Ogwr: Gwasg Bryntirion, 2004)
Please follow and like us:
error

A oedd R. Tudur Jones yn workaholic?

Wythnos yma dwi wedi bod yn golygu fy mhennod ar Genedlaetholdeb R. Tudur Jones ar waith. Pennod sy’n trafod, yn bennaf, ei gyfraniad a’i weithgarwch gyda Phlaid Cymru. Ei brif gyfraniad mae’n siŵr oedd ei olygyddiaeth o bapurau’r Blaid rhwng 1951-1973. Pe tae hwn yn draethawd ymchwil seicoleg mae’n debyg y byddai rhaid holi a oedd Tudur Jones yn workaholic? Dyma sut mae’r bennod yn agor:

Yn rhifyn Medi, 1973 o’r Ddraig Goch adroddwyd gyda ‘chryn ofid’ fod y Prifathro Dr. R. Tudur Jones wedi ymddiswyddo fel golygydd y papur ac ychwanegodd yr adroddwr a’r darpar olygydd newydd mai ‘gyda chryn betruster a gwyleidd-dra y ceisir ysgwyddo’r cyfrifoldeb a gymerodd y Prifathro arno’i hun am gynifer o flynyddoedd.’ Bu Tudur Jones yn golygu papurau newyddion Plaid Cymru am gyfnod o un mlynedd ar hugain ac yn ystod y cyfnod hwnnw cyhoeddwyd y papur Saesneg, The Welsh Nation, yn wythnosol, pwysau gwaith ychwanegol ar ddyn a oedd ar yr un pryd yn brifathro Coleg Diwinyddol, yn athro hanes yr eglwys, yn bregethwr poblogaidd ac yn awdur toreithiog hefyd. Cawn rhyw gipolwg ar ei ddisgyblaeth yn ysgrif deyrnged D. Eirwyn Morgan iddo a gyhoeddwyd yn Hydref 1973 yn dilyn ei ymddiswyddo fel golygydd. Dywed Eirwyn Morgan: ‘[Tudur] yr ymddisgyblwr llym 47 wythnos o bob blwyddyn, ond na fyn i neb amharu ar fwyniant llwyr a hollol yr wythnos rhwng Nadolig a Chalan…. na disgwyl iddo ymrwystro â negesau academaidd gydol Awst.’ Am ei ddiwrnod gwaith arferol, dywedodd Tudur Jones ei hun: ‘Yr wyf yn codi bob bore am hanner awr wedi saith ac yn cau pen y mwdl tuag un o’r gloch bore trannoeth.’ Mewn cyfweliad yn Cristion cyffesai hefyd nad oedd ‘gweithio pymtheg awr y dydd, saith niwrnod yr wythnos, yn unrhyw benyd’ iddo.

Please follow and like us:
error

Ffetish y labeli

Mae’n ffetish ymysg y cylchoedd rwy’n troi ynddynt i geisio labelu pawb a phopeth a ffitio pobl a’i syniadau i mewn i focsys. Mae’n rhaid i mi gyfaddef mod i gyda’r gwaethaf am syrthio i’r twll yma. Mae’n wir yn y cylchoedd gwleidyddol a diwylliannol dwi’n troi ynddyn nhw – un cyfaill yn ‘sosialydd’, y llall yn ‘anarchydd-syndicalaidd’ ac ambell i un yn meiddio cydnabod ei fod yn ‘gyfalafwr’ di-edifar. Ond mae’r ffenomenon ar ei waethaf ymysg Cristnogion. Y dewis mawr ffurfiannol fe ymddengys yw nid dewis rhwng dilyn Iesu neu Famon ond yn hytrach penderfynu a ydych chi’n ‘Armin’ neu’n ‘Galfinydd’. Yna, ydych chi’n ‘ddiwygiedig’ neu’n ‘garismatig’; heb sôn wrth gwrs am y label mwyaf dadlennol oll – ydych chi’n galw eich hun yn ‘efengylaidd’?

Dwi wedi brwydro yn erbyn y duedd yma o fabwysiadu label heblaw am ‘Cristion’ ers blynyddoedd ond eto dwi’n cael fy hun yn syrthio nôl dro ar ôl tro ac yn gweld fy hun yn labelu fy hun. Yn amlach na pheidio mae’r labeli yn adwaith yn erbyn rhywbeth. Pan ffydd Cristnogion ffwndamentalaidd yr arddel y label ‘efengylaidd’ a balchder bydd hynny’n peri i mi bellhau fy hun. Fe wnes i flogio wythnos diwethaf yn trafod beth yw’r gwahaniaeth rhwng ffwndamentaliaeth ac efengyliaeth. Ond wedyn pan fydda i’n gweld pobl, gan gynnwys Cristnogion rhyddfrydol, yn lladd ar Gristnogion ‘efengylaidd’ am gredu pethau hollol sylfaenol i’r ffydd Gristnogaeth fel yr ail-eni neu ddilorni pobl sy’n credu yn y gwyrthiau yna rwy’n cael fy hun yn rhuthro i amddiffyn y safbwynt ‘efengylaidd’ drachefn.

Mae hwn yn gwestiwn hefyd sy’n codi yn fy nhraethawd ymchwil. Dyma oedd un o brif feirniadaethau Robert Pope (fy nhiwtor) o’r drafft diwethaf. Dydw i ddim yn gyson wrth labelu Tudur Jones, a lle rydw i’n mentro ei labelu rwy’n anghofio neu o leiaf yn methu diffinio’r label mewn ffordd sy’n argyhoeddi. A oedd Tudur yn Gristion Calfinaidd? ‘Oedd,’ medd y rhan fwyaf. Os felly sut mae diffinio’n union beth yw’r safbwynt Calfinaidd gan ei fod yn ysgol eang o fewn y traddodiad Protestannaidd? Mae llawer yn dadlau heddiw na fyddai Calfin ei hun yn cyfri ei hun yn Galfinydd yn ôl dehongliad rhai pobl o’r safbwynt Calfinaidd! Ond y label mwyaf problematig eto mewn perthynas a Tudur Jones yw’r label ‘efengylaidd’. Mae llawer yn credu ei fod yn ‘efengylaidd’ (‘e’ fach!) ond yr un mor sicr nad oedd yn ‘Efengylaidd’ (‘E’ fawr!). Ond sut mae trafod ac esbonio graddau mor fychan o wahaniaethau (neu ganfyddiadau?) yn fodlonol mewn traethawd academaidd?

Yn ei gyfrolau enwog Ffydd ac Argyfwng Cenedl mae Tudur yn sôn am y ‘Cytgord Efengylaidd’ sef, yn y bôn, Calfiniaeth gymedrol. Ffurf ar y ffydd Gristnogol oedd yn ddaionus ei dylanwad yng Ngymru yn ysbrydol ac yn ddiwylliannol yn ôl Tudur. Ond wrth adolygu cyfrol gyntaf Ffydd ac Argyfwng Cenedl mynegodd Harri Williams ei ddymuniad i Tudur Jones, yn yr ail gyfrol, gyflwyno ‘diffiniad gofalus o’r hyn a olygir wrth y ‘Cytgord Efengylaidd.” Er na cheir diffinio taclus yn yr ail gyfrol fe ellir troi at gyhoeddiad mwy diweddar i geisio math o ddiffiniad o’r hyn yr oedd Tudur Jones yn ei olygu wrth sôn am ‘gytgord efengylaidd’. Yn ei bamffled Pwy yw’r bobl efengylaidd? mae R. Tudur Jones yn awgrymu fod y traddodiad hwn yn hawlio pedwar nodwedd arbennig:

  1. Yn gyntaf, dysgai’r traddodiad mai gair Duw yw’r Beibl, gair i ymddiried ynddo, i’w gredu ac i weithredu mewn ufudd-dod iddo.
  2. Yn ail, dysgir fod marwolaeth ac atgyfodiad Iesu yn ffeithiau a bod credu hyn yn rhan o hanfod y wir ffydd.
  3. Yn drydydd, dysgir fod yn rhaid i bawb ymwrthod â drygioni a’u hunanoldeb, hynny yw pechod, drwy brofi tröedigaeth.
  4. Ac yn bedwaredd, dysgir bod y ffydd Gristnogol yn rhywbeth ymarferol ac i’w arfer a’i weithredu ym mywydau bob dydd Cristnogion; ond fod cadwedigaeth wedi’i seilio ar ffydd drwy ras ac nid drwy ymdrech a gweithredoedd.

Unwaith eto felly, yn ôl y dehongliad hwn, rwy’n hapus i gael fy nghyfri’n un o’r bobl efengylaidd. Ond wedyn, mae’n siŵr fydd rhyw Gristnogion ‘efengylaidd’ ar y teledu heno yn codi stŵr am rhyw eilbeth ac y bydda i’n pellhau o’r label unwaith eto. Yn hynny o beth felly mae’n gysur fod fy ffydd i wedi wreiddio mewn gwirionedd nid mewn unrhyw label na thraddodiad ond yn Iesu ei hun.

Please follow and like us:
error