Category Archives: Uncategorized

Adolygiad o Hunangofiant Rhys Mwyn

Ymateb cyntaf fy Mam pan soniais mod i’n adolygu Hunangofiant Rhys Mwyn i Gwales oedd; “Dyn drwg!”. Wrth gwrs, dydy Mam erioed wedi cyfarfod Rhys, dydy hi ac ni fydd hi’n darllen yr Hunangofiant chwaith – tystiolaeth ail-law wedi ei seilio ar ragfarn a berodd iddi ddweud fod Rhys yn “Ddyn Drwg.” Nid yw sylwad Mam am Rhys yn unigryw o gwbl oblegid dynna’r ddelwedd sydd gan Rhys Mwyn – y boi hegr sy’n lladd ar bawb a phopeth; Radio Cymru, Cymdeithas yr Iaith, Anweledig… mae pawb yn ei chael hi. Er mod i ar ryw ystyr yn cynrychioli’r hyn mae Rhys yn antithesis ohono (Dwi’n trefnu gigs yn enw’r Gymdeithas ac rwy’n Gristion) dwi wedi edmygu Rhys erioed ac yr ychydig droeon dwi wedi ei gyfarfod mae wedi bod yn glên iawn ac wedi cymryd diddordeb yn yr hyn dwi’n dweud a gneud – fodd bynnag dwi erioed wedi delio ag ef ar lefel broffesiynol felly ys dywed y Sais the proof is in the puddin.

I ddechrau rhaid nodi fod i’r llyfr yma farchnad benodol, fel Marmite you’ll ether love it o’r hate it. I chi sy’n ymddiddori mewn diwylliant cyfoes yna mae’r gyfrol hon yn em. Os nad ydych yn gwybod pwy oedd y Ffa Coffi Pawb yna dyma lle daw’r adolygiad i ben – diau y bydd Hunangofiant Gwyn Thomas fwy at eich dant chwi. Yr hyn sy’n drawiadol am y llyfr, er gwaethaf fod tipyn o bawb yn cael bonclust a bod Rhys yn malu awyr mewn sawl lle, mae’r llyfr yn eich perswadio erbyn y diwedd fod Rhys Mwyn yn foi oce wedi’r cyfan. Mae yna adrannau sydd wir yn eich cyffwrdd chi megis y sôn am salwch a marwolaeth ei Fam. Ac yna yr adrodd am farwolaeth trist Al Maffia tra yn teithio gyda’r band yn Llydaw – nid oedd gan ei deulu bres i’w hedfan yn ôl i Gymru ac fe aeth Rhys ati a threfnu gig mawr i godi arian i’r perwyl. Ar nodyn hapusach ceir adrodd am hanesion doniol megis gig punk amser cinio yn ei ysgol Uwchradd yn Llanfair Caereinion lle aeth y plant yn wallgo a neidio i mewn i bwll nofio’r ysgol yn eu dillad ar y diwedd!

Tua diwedd y llyfr mae’n trafod ei ran yn llwyddiant Catatonia a’r modd y bu iddynt ei drin yn wael wedi iddynt arwyddo cytundeb gyda chwmni rheoli yn Llundain – fe aeth cyfreithwyr Catatonia ar ei ôl yn honni iddo feddwi Cerys ac yna ei chael hi i arwyddo cytundebau; gwadu hyn yn llwyr y gwna Rhys yn y llyfr. Daw’r llyfr i ben gyda Rhys yn nodi fod angen i’r Gymdeithas ‘ailddiffinio eu hunain’ sy’n reit eironig ag ystyried ei fod yn mynd ymlaen am Tony Schiavone bob tro y sonia am y Gymdeithas – sy’n dangos fod Rhys Mwyn ei hun bellach yn byw yn y gorffennol oblegid nad ydy Tony wedi ymhél a threfniadau’r Gymdeithas o ddifri ers blynyddoedd ac fod y genhedlaeth nesaf wedi bod wrthi ers rhai blynyddoedd yn trefnu gigs a theithiau! Nid oes sôn o gwbl am y rhesi o artistiaid sydd wedi cael llwyfan gan y Gymdeithas yng nghyfres Naws yn Aberystwyth ac Abri yng Nghaerdydd dros y blynyddoedd diwethaf.

Ysywaeth, mae’n lyfr onest sy’n adrodd yr hanes trwy lygaid un a oedd yno ac oherwydd y cyffyrddiad personol yma, i mi beth bynnag, mae’n rhagori ar lyfr Hefin Wyn ‘Ble Wy Ti Rhwng?’ sy’n adrodd, yn fras, hanes yr un cyfnod. Fe gymeradwyaf i chi ddarllen yr efenygl hwn yn ôl Rhys Mwyn – ond gochelaf rhag eich annog i gredu’r efengyl yn llythrennol!

Rhagfyr, 2006

Please follow and like us:

Llythyr Agored at John Benton, Golygydd yr Evangelicals Now

Dear Editor,

First of all let me introduce myself. My name is Rhys Llwyd and I’m a Welsh speaking Evangelical Christian from Aberystwyth, West Wales. I graduated from the International Politics Department at the University of Wales, Aberystwyth specialising in theories of nationalism. I’m currently hold the R. Tudur Jones research scholarship at University of Wales, Bangor’s School of Theology researching into the historic connections between Christianity and nationalism in Wales. My conclusions to date confirm which has already been published in Wales on the subject, and differ and contradict totally your view point as expressed in your editorial ‘Break-up of Britain?’ (June 2007). Please allow me to elaborate.

The first issue I must address is not really a theological issue. In your opening remark you used the phrase ‘…the fragmentation of our country’. I bought my copy of ‘Evangelicals Now’ in Wales and I consider that Wales is my country and not the United Kingdom – the UK is merely the sovereign state and a political union. It is not a nation but rather a collection of nations which include, amongst others, England and Wales. With respect, it can show a distinct lack of sensitivity and respect towards ones fellow Christian brothers in Wales, Scotland and Ireland to presume that ‘Britain’ is ‘our’ country. I respect that it may well be the Editor’s ‘country’, therefore a better phrased introduction to your editorial should read ‘…the fragmentation of the sovereign state of the United Kingdom, with includes the nations of England, Wales… etc’ You go on to question the economic arguments of Scottish and Welsh Nationalism. Although my field of study is theology and not economics, I should draw your attention to the fact that Scotland and Wales are both countries rich in natural resources which have had their economic growth stagnated in comparison with other similar sized and resourced independent countries such as Denmark and Norway.

Please allow me now to address the theological and philosophical generalisations of your editorial. I understand that the general thrust of your argument is that Nationalism, as seen in the UK today, is a product of Modernism, even Post-modernism. I agree that some forms of Nationalism, even some Welsh Nationalists, are products of modernist philosophy but you are incorrect in your generalisation. R. Tudur Jones was a Welsh Nationalist and an Evangelical Protestant Christian. He was one of the most important Christian scholars in Wales during the 20th century and is hailed as the giant of Protestantism in Wales during a century that saw Wales, as a whole, turn against its traditional Reformed Protestant theology. R. Tudur Jones held that there are two basic sources of Nationalism, the Hegelian and the Calvinistic. In the former, the nation held a vocation on the world stage. However, there appears to be nothing beyond the nation which can offer a critique of the state. The danger inherent in such nationalism is that it will create an idol of the state, as it did in Nazi Germany, for example. (This is what Schaeffer warned us about, as you correctly noted) For the Calvinist, the state is always subordinate to the sovereignty of God: it can never become an idol and it is continuously subject to critique.

Finally I wish to address the issue of ‘fragmentation’ of the UK. A better word to use would be ‘plurality’ which, from my interpretation of New Testament Scripture is not un-Biblical. Plurality, or unity in diversity, is one of the big themes of the new covenant. One must remember that Jesus was a member of the Jewish nation and race by virtue of his birth and upbringing, and was immersed in Jewish culture. Never did Jesus renounce his nationality. According to his own admission, Jesus came to the nation of Israel first, comparing the people of Israel to children and the Gentiles to dogs (Matthew 15:24-28). Jesus recognised distinct national boundaries between the people of Israel and all other peoples, who were classified together as non-Jews or Gentiles, and whereas his mission was to all the peoples of the earth, he was very clear that his first concern was for his own people, the Jews. So in Jesus we see a vindication of the existence of nations as separate entities. He himself was very much a citizen of his own nation, and was loyal to his people.

The outpouring of the Holy Spirit at Pentecost (Acts 2) and the accompanying miracle of “speaking in other tongues” could be seen as God finally undoing the “curse of Babel”. However, Professor R.M. Jones (another Welsh Evangelical scholar) has a different perspective in his paper ‘Language in God’s Economy: A Welsh and International Perspective’ (1994): “The linguistic crux at Pentecost is that diversity, in the world of the Spirit, is not reversed. It is indeed, in its own way, repeated. What is reversed is mutual incomprehension. Language therefore remains quite happily a factor in the variety of peoples.” The occurrence at Pentecost did not cause all people to speak the same language, which is what the undoing of the confusion of tongues at Babel would have entailed.

Like Jesus, the apostle Paul never renounced his nationality. In fact, he boasted of it (Romans 9:3-5, 11:1). If Paul took such pride in his nationality, how can we reconcile this with Colossians 3:11 and Galatians 3:28, where he writes: “There is neither Jew nor Greek, slave nor free, male nor female, for you are all one in Christ Jesus”? This verse has been used by many to argue that the distinction between Jew and Gentile has been removed and that now both are the same, thereby denying the importance of the nation as a separate entity. However, this verse also refers to male and female, slave and free. Though these are equal in the sense that neither has priority in God’s sight, the physical differences still remain. Men and women are not the same, though they have equal priority in the Kingdom of God. In the same way, Jews and Gentiles are not the same. The national differences remain. Therefore this verse should not be used to argue against the validity of separate nations.

The book of Revelation hints that the grouping of humanity into separate nations is not confined to the present order, but will continue for eternity. Revelation 21:24, 26 says of the New Jerusalem: “The nations shall walk by its light… The glory and honour of the nations will be brought into it.” The various nations and cultures which make up the rich diversity of humanity will have a place in God’s kingdom. It seems, then, that both the Old and New Testaments justify the existence of nations as a God-ordained part of human existence.

In my view everyone, subconsciously, is a nationalist. Your nation is like your toes – everyone has toes but you don’t give them a second thought until someone steps on them. When someone treads on your toes you don’t think of anything else! Needless to say that is what we have seen in Wales and Scotland recently and ironically I hear a whisper of ‘don’t tread on my toes’ in your editorial. Welsh nationalism is deep rooted in Wales’ Calvinistic heritage – although secularised in practice today its adherents’ principles are still Christian based and not modernist or post-modernist.

I hope this letter will present you with a new perspective of nationalism and show you that ‘our country’ will mean different things to different Christians living within the nations of the British Isles. May I suggest that you read R. Tudur Jones’s ‘The Desire of Nations’ (Christopher Davies, 1974) and Dewi Arwel Hughes’s ‘Castrating Culture’ (Paternoster, 2002) both give an Evangelical account of Welsh Christian Nationalism from ‘those who were there’ as it were. Another interesting piece on the subject of plurality and nationalism is ‘Uniformity: The Curse of Modern Life’ by Abraham Kuyper (English translation published in James D. Bratt: ‘Abraham Kuyper – A Centennial Reader’, Paternoster, 1998)

Your Englishness and Britishness and my Welshness should not undermine our unity in Christ. As the scripture tells us, ‘There is neither Jew nor Greek… for you are all one in Christ Jesus.’ Your claim that we as Welsh people are seeking that which you as English people already have is a result of unbelief and secularisation: such statement is based on prejudice and not based on Scripture. I hope you will reconsider your stance towards the plurality of the nations of this island.

Yours in Christ,

Rhys Llwyd

Please follow and like us:

Yr Atgyfodiad

Pa ddiwrnod o’r flwyddyn sydd bwysicaf i’r Cristion?
“Wel Dydd Nadolig siŵr iawn a chofio geni Iesu Grist y Gwaredwr.”
“Ond wedyn beth am Ddydd Gwyl Dewi? Dydd nawdd sant Cymru? Diwrnod i ddathlu ein cenedligrwydd a chofio a diolch am y modd y bendithiodd Duw ni’r Cymry dros y canrifoedd? Ie Dydd Gŵyl Dewi aiff a hi.”
Ond wedyn beth am y Pasg medde chi?
“Mae’n rhaid bod Dydd Gwener y Groglith yn ddiwrnod tra phwysig hefyd – y diwrnod lle cofiwn am yr aberth eithaf, y diwrnod lle gofiwn fod Iesu wedi cymryd ein beiau ni gyd. Ni oedd yn haeddu’r gosb ar y groes ond fe gynlluniodd Duw ar ein cyfer, fe wnaeth gyfamod gyda dyn cyfamod o rhad:

Haleliwia Haleliwia
Aeth i’r Lladdfa yn ein Lle

Diwrnod i ni lawenhau yn ei gylch ar un llaw oherwydd i ddyn dderbyn maddeuant o’i bechod ond diwrnod trist iawn hefyd oherwydd i’r maddeuant yna gostio’n ddrud sef bywyd Iesu Grist, un cwbl ddi fai. Mae’n rhaid mae dydd Gwener y Groglith felly yw’r diwrnod pwysicaf.”

Dydd Gwener y Groglith, cynnig da – ond mae yna un diwrnod arall wrth gwrs in the running, fel petai, am deitl diwrnod pwysicaf y flwyddyn sef Sul y Pasg. Dyma gyflwyno ei achos.

Yn gyntaf gwerth fyddai i ni atgoffa ein hunain pam ein bod ni’n dathlu Sul y Pasg – wedi’r cyfan pa ddiben dathlu os yw Iesu, ein Duw, wedi marw ar y groes? Do fe fu Iesu farw ond fe atgyfododd drachefn – nid oedd hyd yn oed marwolaeth yn medru dal Iesu i lawr fel y clywn yn y bedwaredd adnod ar hugain o ail bennod yr Actau: “…cyfododd Duw ef, gan ei ryddhau o wewyr angau, oherwydd nid oedd dichon i angau ei ddal yn ei afael.”

Mae’n siŵr eich bod chi wedi clywed sôn na ddylid cymryd rhai rhannau o’r Beibl yn llythrennol ac mae’n debyg i chi feddwl mae rhyw fath o ddarlun delweddol yw’r sôn yma o Iesu yn atgyfodi. Wedi’r cyfan doedd y disgyblion eu hunain ddim yn credu’r peth i ddechrau, roedden nhw yn meddwl mae gweld ysbryd oeddent pan welsant Iesu wedi atgyfodi. Wel na, mae’n gwbl glir yn y Beibl fod Iesu wedi atgyfodi a hynny yn llythrennol, yn gig a gwaed nid fel ysbryd; dyma oedd geiriau Iesu ei hun yn y bedwaredd bennod ar hugain o Efengyl Luc: “Gwelwch fy nwylo a’m traed; myfi yw, myfi fy hun. Cyffyrddwch â mi a gwelwch, oherwydd nid oes gan ysbryd gnawd ac esgyrn fel y canfyddwch fod gennyf fi.”

Mae’n bosib dadlau fod Cristnogion wedi esgeuluso hanes yr atgyfodiad, o bosib oherwydd ei fod yn wyrth oruwchnaturiol. Yn ein hoes ni pan fo pobl yn ei chael hi’n anodd credu yn y goruwchnaturiol mae Cristnogion wedi adweithio gyda pheth embaras am y syniad o atgyfodiad llythrennol Iesu. Ond mae’n glir yn y Beibl, yn Llyfr Actau’r Apostolion, fod pregethu am Grist ddim yn ddigon ond yn hytrach fod angen pregethu am Grist a’i atgyfodiad yn ogystal. Rhaid i ni dderbyn, a bod yn barod i ddweud wrth eraill am yr atgyfodiad yma a pheidio ceisio ei esbonio fel trosiad neu ddameg ond yn hytrach dweud fod yr amhosib wedi digwydd – mae’n Dduw holl alluog wedi’r cyfan felly does dim byd, hyd yn oed atgyfodi, tu hwnt i’w allu.

Fe ddywedir yn Actau pennod 4 adnod 33 fod yr apostolion yn tystiolaethau, ie am ras Duw, ond hefyd am atgyfodiad yr Arglwydd Iesu. Yn bersonol mae’r ffaith fod yr Iesu yn fyw heddiw yn ysbrydoliath ac yn nerth. Cytunaf gyda Thomas Jones o Ddinbych pan ddywedodd yn un o’i emynau enwocaf:

Mi wn fod fy Mhrynwr yn fyw,
a’m prynodd â thaliad mor ddrud;
fe saif ar y ddaear, gwir yw,
yn niwedd holl oesoedd y byd:
er ised, er gwaeled fy ngwedd,
teyrnasu mae ‘Mhrynwr a’m Brawd;
ac er fy malurio’n y bedd
ca’i weled ef allan o’m cnawd.

Mae’r gred yn atgyfodiad llythrennol Iesu Grist yn gwbl hanfodol i’r ffydd Gristnogol – heb ei dderbyn nid yw’r ffydd Gristnogol yn dal dwr.

Dywedodd Paul mewn llythyr at Gristnogion yng Nghorinth mae gwagedd yw’r ffydd Gristnogol heb gredu yn atgyfodiad Crist. Dywedodd Paul ym mhennod pymtheg o’i lythyr cyntaf at y Corinthiaid; “…Os nad yw Crist wedi ei gyfodi, gwagedd yw’r hyn a bregethir gennym ni, a gwagedd hefyd yw eich ffydd chwi…” ac nes ymlaen yn y bennod maen dweud “…os nad yw Crist wedi ei gyfodi, ofer yw eich ffydd, ac yn eich pechodau yr ydych o hyd.”

Hanfod Cristnogaeth yw derbyn maddeuant Duw trwy farwolaeth iawnol Iesu ar y groes, byddai rhai yn stopio fan yna ond rhaid pwysleisio fod Cristnogaeth yn mynd ym mhellach. Wedi derbyn maddeuant unwaith ac am byth cawn ddod i berthynas gyda’r un a fu farw trosom gan ei fod, o ganlyniad i’r atgyfodiad, yn fyw heddiw ac yn ein gwahodd i gael perthynas ag ef. Nid crefydd lym a chul mo Cristnogaeth, er iddi ddod trosodd yn anghywir fel yna weithiau, crefydd fyw wedi ei seilio o amgylch perthynas bersonol gyda’r gwaredwr Iesu Grist ydyw.

Mae Duw y Cristion, sef yr unig wir Dduw yn Dduw dy’ ni’n ei addoli ar un llaw ond ar y llaw arall mae’n Dduw sy’n cyd-gerdded gyda ni yn ein bywyd ysbrydol a’n bywydau o ddydd i ddydd yn y gwaith, yn yr ysgol neu’r coleg o bosib. Nid traddodiad yn unig dylai Cristnogaeth fod yng Nghymru heddiw ond ffydd sydd yn ymwneud a perthynas bersonol a’r Iesu atgyfodedig. Mae’r pennill yma yn cyfleu neges yr Atgyfodiad a Sul y Pasg yn berffaith:

Yng nghroth y bedd claddwyd y Gwir,
Goleuni’r Byd mewn beddrod ddu;
Ffrwydrodd o’r bedd, daeth gwawrddydd clir
Ar atgyfodiad Iesu cry.
A’i Goncwest Ef yw nghoncwest i,
Rwy’n eiddo’i Grist, mae’n eiddo i mi;
Nid oes gan angau golyn mwy,
Fe’m prynwyd trwy ei werthfawr waed!

Ofn mawr dynion heddiw, os nad erioed, ydy marwolaeth – drwy atgyfodi fe drechodd yr Iesu farwolaeth hyd yn oed. Dyma oedd buddugoliaeth fawr Iesu, trechodd farwolaeth ac yn fwy pwysig trechodd feistr marwolaeth sef y gelyn mawr – Satan. Dyma glywn yn Salm 68; “Bydded i Dduw godi, ac i’w elynion wasgaru, ac i’r rhai sy’n ei gasau ffoi o’i flaen.” Mae pŵer pechod yn parhau oddi mewn i ni ac o’n cwmpas ond diolch i atgyfodiad Iesu mae’r gelyn yn ffoi – “Nid oes gan angau golyn mwy.”

Sul y Pasg yn sicr felly yw un o ddiwrnodau, os nad diwrnod pwysicaf y flwyddyn!

Mawrth, 2007

Please follow and like us:

Y newid yn nisgwrs syniadol Seimon Brooks

Nid plaid yr “achos cenedlaethol” yw Plaid Cymru, ond plaid yr aelodau hynny o’r “achos cenedlaethol” sy’n credu mewn sosialaeth.

Yn ddiamheuol, un o ffigurau mwyaf lliwgar, ymfflamychol ac enigmatig y mudiad cenedlaethol yng Nghymru y cyfnod diweddar yw Dr. Seimon Brooks – sylfaenydd y cylchgrawn hwn, cyn-olygydd Barn a bellach yn ddarlithydd mewn Beirniadaeth a Theori Lenyddol yn Adran y Gymraeg, Caerdydd. Er mai dim ond crwt wyth mlwydd oed ydoedd pan wrthododd Gymru fesur o ddatganoli yn 1979 a thaw dim ond pymtheg ar hugain mlwydd oed ydyw yn awr, credaf bod ei ddylanwad fel meddyliwr, ac yn bennaf fel golygydd y cylchgrawn Barn, yn haeddu ychydig crafu pen yn ei gylch. Yn yr ysgrif hwn bwriadaf nodi’r cerrig milltir hynny yn ei bererindod o’i grwydriadau o adain chwith y mudiad cenedlaethol i’w ddatganiad diweddar ei fod yn Genedlaetholwr ‘an-heddychlon’ sydd a chydymdeimlad a’r Ceidwadwyr Cymreig. Fe ymddengys ei fod bellach yn genedlaetholwr adain dde gymedrol. Erbyn diwedd yr ysgrif gobeithiaf brofi, gyda Brooks fel tystiolaeth o hynny, fod ‘cenedlaetholdeb’ yn ideoleg aml begynol – hyd yn oed o fewn cenedl mor fach â Chymru.

Cyfeiriais eisoes at Brooks fel enigma, ac oherwydd hynny, a’r ffaith iddo fod yn ffigwr cyhoeddus am gyfnod gweddol fyr, roedd hi’n sialens mynd ati i osod ‘cod enigma Brooks’ mewn cyd-destun ehangach. Mae’n anorfod felly y bydd swm a sylwedd yr ysgrif hwn yn dibynnu’n helaeth ar fy nehongliad i o ffynonellau cynradd – ysgrifau, pamffledi a datganiadau cyhoeddus Brooks. Yn ogystal bwriadaf gyfeirio at theori Michael Freeden yn ei ysgrif ‘Is Nationalism a Distinct Ideology?’ (Political Studies’ XLVI, Rhydychen: Blackwell, 748-765) gan ddal llun peledr-x o genedlaetholdeb Brooks yn erbyn golau llachar Freeden a cheisio gweld os yw Freeden yn cynnig diagnosis gywir o genedlaetholdeb Brooks.

Un o’r cwestiynau creiddiol yn yr astudiaeth o genedlaetholdeb yw ‘sut mae arweinydd/meddyliwr yn diffinio’r genedl?’ Wrth drafod cenedlaetholdeb dro ar ôl tro yn ei ysgrifau yn Barn y mae’n arwyddocaol nad yw’n delio gyda’r cwestiwn creiddiol hwn o gwbl. Yn hytrach, tueddiad a diddordeb Brooks yw osgoi trafod hanfodion cenedlaetholdeb (Pwy yw’r Cymry? Ble mae Cymru? ayyb…) a neidio’n syth at yr hyn a elwir gan Freeden yn ‘mainstream ideologies’ megis ceidwadaeth, rhyddfrydiaeth a sosialaeth. Trwy roi sylw parhaus i ddisgwrs y ddadl ‘cenedlaetholdeb Gymreig chwith’ yn erbyn ‘cenedlaetholdeb Gymreig dde-gymedrol’ mae Brooks yn cadarnhau’r honiad yma gan Freeden; ‘[nationalism] … is incapable of providing on its own a solution to questions of social justice, distribution of resources, and conflict-management which mainstream ideologies address.

Gadewch i mi yn awr eich tywys ar hyd taith bererindod Brooks o’r chwith i’r dde – y newid! Y peth cyntaf i nodi cyn trafod syniadaeth wleidyddol Brooks yw’r ffaith iddo gael ei fagu’n Gymro alltud, a hynny yn Llundain. Yn ogystal â pherthyn i fudiad cenedlaethol ‘lleiafrifol’ mae Brooks yn tarddu o’r hyn y mae ef yn ei alw’n ‘leiafrif ethnig’ mewn dinas gosmopolitan. Mae’n ddiddorol nodi nad yw Brooks, fel arweinydd meddyliol cenedlaetholgar, yn eithriad wrth gael ei fagu neu ei addysgu’n alltud. Un o Gymry Lerpwl oedd Saunders Lewis ac o gymryd enghraifft o genedl wahanol gellid edrych ar Gandhi fel arweinydd a ddaeth o hyd i’w argyhoeddiadau cenedlaetholgar tra’n alltud yn Ne Affrica a Lloegr cyn dychwelyd i’r India. Tybed oes gwirionedd i’r ddihareb ‘gorau Cymro Cymro oddi gartref’? Tybed?

Ysywaeth, yn ystod ei fisoedd cyntaf fel golygydd Barn ymddangosai Brooks yn gyfforddus yn rhengoedd y mudiad cenedlaethol adain chwith – ym mhrotest Cymdeithas yr Iaith ac ym mhleidlais Plaid Cymru. Ym Mawrth 1997 mae’n nodi bod ganddo gydymdeimlad â sosialaeth Cymdeithas yr Iaith. Ychydig o fisoedd yn ddiweddarach ym Mehefin 1997 mae’n nodi: ‘Mi ydw i, wrth gwrs, yn sosialydd, ond rwyf hefyd yn credu bod arddel syniadau adain dde yn safbwynt teg a chwbl urddasol i wleidydd ymgymryd ag ef.’ Mae’r dyfyniad yma yn un diddorol oherwydd ar y naill law mae’n datgan yn glir ei fod yn sosialydd ond ar y llaw arall dengys ei fod yn gydymdeimladol iawn â’r dde gymedrol. Credaf bod ail hanner y frawddeg yn broffwydol iawn.

Yn Eisteddfod Môn 1999 gwahoddwyd ef i draddodi darlith a’r testun a ddewisodd oedd ‘Ceidwadaeth a’r Gymru Newydd’ – darlith sydd bellach wedi cael ei chyhoeddi. Er iddo nodi ar ddechrau’r ddarlith ei fod ‘…am ei wneud yn gwbl glir nad yw’r daliadau y bydd yn eu pledio yma yn rhai y mae o ei hun yn eu harddel’, mae’n gwbwl amlwg yn fy marn i, bod ganddo gydymdeimlad â’r dde-gymedrol genedlaetholgar erbyn 1999. Bellach mae ef ei hun yn cydnabod hynny a gellir dadlau bod y ddarlith a draddododd yn 1999 yn hunanasesiad yn ogystal â bod yn astudiaeth oddrychol academaidd. Dywedodd yn ddiweddar; “Wel, dyw’r “dröedigaeth” [o’r chwith i’r dde] ddim mor sydyn â hynny. Gweler fy mhamffled, Ceidwadaeth a’r Gymru Newydd a oedd yn Ddarlith Cymru Heddiw yn y Steddfod yn 1999… Felly, mae’n annheg dweud fy mod wedi newid fy meddwl fan hyn [yn 2006]. Rwyf wedi bod yn meddwl am y broblem hyn, nad oes lle naturiol i genedlaetholwyr adain dde cymedrol ers 1999.” (maes-e.com, 17.2.2006 )

Gwelir yn glir bod ei ddrwgdybiaeth o genedlaetholdeb chwith Plaid Cymru a Chymdeithas yr Iaith yn cryfhau wedi gwawrio’r mileniwm newydd. Mae’n galw am fudiad iaith newydd yn haf 2000. Noda: ‘…y mae bwlch mawr rhyngddynt [Cymdeithas yr Iaith a Bwrdd yr Iaith] y dylid ei lenwi gan fudiad iaith cyfansoddiadol’. Erbyn Tachwedd 2001 mae’n rhoi sylw mawr i Blaid Cymru Annibynnol ac yn dangos ei gefnogaeth glir i’r cysyniad o’r ‘Fro Gymraeg’; cysyniad y mae’r chwith-Genedlaetholgar wedi bod yn ei ffieiddio byth ers helynt Adfer yn y saithdegau a ffrae syniadol enwog R. Tudur Jones ac Emyr Llywelyn. O 2003 ymlaen mae’n cyfaddef i bob pwrpas bod y Blaid Geidwadol Gymreig yn dod yn fwy fwy atyniadol iddo. Yn ei golofn olygyddol yn Nhachwedd 2003 mae’n rhestru rhinweddau’r Ceidwadwyr Cymreig ac yn canu clodydd y gwladgarwyr sydd yn eu plith megis Glyn Davies a Guto Bebb. Ond pen llanw ei bererindod oedd ei ysgrif ‘Ceidwadaeth Gymreig’ a gyhoeddwyd yn Barn, Chwefror 2006. Ynddi mae’n dadlau ar ffurf rhestr deg pwynt ‘…beth fyddai manteision cael mudiad cenedlaethol yng Nghymru yn seiliedig ar geidwadaeth yn hytrach na radicaliaeth.’ Dyna ni felly wedi cyrraedd Tŷ Ddewi oblegid rhaid iddo ymuno â’r Ceidwadwyr Cymreig, wrth gwrs, cyn cyrraedd Jeriwsalem!

Diddorol yw sylwi bod ei genedlaetholdeb yn gyson trwy gydol ei bererindod – pa bynnag ideoleg ‘craidd’ arall y mae Brooks yn atodi. Yn eu hysgrif enwog ‘Why Do the Conservatives Always Do (even) Worse in Wales?’ (‘British Elections & Parties Review’, Llundain: Frank Cass, 2002) mae Wyn Jones, Scully a Trystan yn amlinellu’r ffaith bod y ceidwadwyr wedi methu yn etholiadol yng Nghymru am fod ganddynt y ddelwedd o fod yn blaid ‘Seisnig’. Felly mae’n arwyddocaol nodi nad troi’n unoliaethwr yn raddol, (sef y ddelwedd a gysylltir â cheidwadaeth yng Nghymru ), a wnaeth Brooks rhwng 1996 a 2006. I’r gwrthwyneb yn llwyr – mae Brooks bellach yn gweld ceidwadaeth fel modd i hybu ei genedlaetholdeb. Dywedodd; “Mae Papur Gwyn y Llywodraeth [Lafur] ar ddatganoli wedi dynodi eisoes beth yw pen draw cynlluniau cyfansoddiadol Llafur, cynlluniau a fydd ar y llyfr statud cyn yr etholiad nesaf. Nid oes dim mwyach i’w ennill o gael Llywodraeth Lafur yn Llundain, a bydd ei ffeirio am Lywodraeth Geidwadol o leia’ yn dod â phosibiliadau gwleidyddol newydd i Gymru.”

Mae Michael Freeden yn tynnu sylw at y ffenomenon o fudiadau a meddylwyr yn ‘defnyddio’ cenedlaetholdeb fel cyfrwng i hyrwyddo eu ideoleg craidd megis ‘rhyddid’. Roedd Mazzini o’r Eidal, a fu’n gryn ddylanwad ar arweinwyr cenedlaethol Cymru’r bedwaredd ganrif ar bymtheg megis Hiraethog, yn gweld cenedlaetholdeb fel cyfrwng i ryddid a chyfiawnder cymdeithasol; “…Do not beguile yourselves with the hope of emancipation from unjust social conditions if you do not first conquer a Country for yourselves; where there is no Country there is no common agreement to which you can appeal…” (Joseph Mazzini: “The Duties of Man” [Llundain: J.M. Dent, 1907], 53)

Yn ogystal â hyn yng Nghymru rhwng 1979 a 1997 gwelir bod aelodau o’r Blaid Lafur wedi troi i gefnogi datganoli – nid o reidrwydd am eu bod nhw wedi cael tröedigaeth genedlaetholgar ond am eu bod nhw’n gweld datganoli fel cyfrwng i lenwi’r ‘democratic deficit in Wales’. Ond yr hyn a welir yn syniadaeth Brooks yw’r gwrthwyneb i theori Freeden yn yr achos yma. Nid yw Brooks yn defnyddio cenedlaetholdeb i hybu ceidwadaeth, a deng mlynedd yn ôl nid oedd yn ei ddefnyddio i hybu sosialaeth chwaith. Yr hyn a welir yn ysgrifau Brooks yw mai ei genedlaetholdeb yw’r craidd a’i fod yn gweld ideolegau eraill, ceidwadaeth yn fwyaf ddiweddar, fel y cyfrwng gorau i hybu cenedlaetholdeb.

I orffen hoffwn ddod yn ôl at brif theori Freeden sef taw ideoleg ‘denau’ yw cenedlaetholdeb, ac ateb y cwestiwn a yw disgwrs syniadaethol Seimon Brooks yn brawf mai ideoleg ‘denau’ yw cenedlaetholdeb?. Mae Peter Alter yn ei lyfr ‘Nationalism’ (Llundain: Arnold, 1994) yn honni bod cenedlaetholdeb yn ‘…an extremely poor ideology and no match whatsoever for the great bodies of thought that constitute socialism or liberalism, the two other great ideologies…’. Wedi chwalfa refferendwm 1979 ni wyddai cenedlaetholwyr Cymreig ble i droi ac fel canlyniad aeth grŵp o aelodau blaenllaw Plaid Cymru ati i asesu’r posibiliadau. O ddarllen eu hadroddiad ‘Report of the Plaid Cymru Commission of Inquiry’ (Caerdydd: Plaid Cymru, 1981) gwelir bod yr awduron yn cydnabod i bob pwrpas bod theori Freeden ac Alter yn gywir. Noda’r adroddiad;

…Some party members are content with a general statement of nationalist philosophy… Others feel that if we are to continue to fight elections, we must present a programme of action which demands detailed policies relating to both local, national and international issues…

…The basic argument within the party is not whether detailed policy statements and objectives are desirable… but rather whether they should emanate from pragmatic attitude towards social or economic matters or from a more indentifiable stance on the right/left political spectrum…

Felly yr hyn a welir yn yr adroddiad uchod yn ogystal ag yn nisgwrs Seimon Brooks ynglŷn a gobeithion ac anobeithion cenedlaetholdeb ar ffurf sosialaidd neu geidwadol, yw prawf bod rhaid i genedlaetholdeb, fel y dywed Anthony D. Smith, gael ei ‘…filled out by other idea-systems’. I grynhoi, credaf fod Freeden yn gywir yn ei gyhuddiad bod cenedlaetholdeb yn ideoleg ‘denau’ na all sefyll, yn bragmataidd o leiaf, ar ei phen ei hun heb ychwanegu rhywbeth ychwanegol o ideoleg arall. O ddal pelydr-x o genedlaetholdeb Brooks yn erbyn golau llachar Freeden mae ei gyfeirio a’i gysylltu parhaus ag ideolegau eraill yn dyst fod cenedlaetholdeb yn ideoleg ‘denau’. Er fy mod i’n derbyn dadl Freeden, gyda chenedlaetholdeb Gymreig yn brawf o fy mlaen i o hynny, rwyf yn anghytuno gydag ef yn ei ddefnydd o derminoleg. Ai ‘tenau’ yw’r gair gorau i ddisgrifio ideoleg sy’n mwynhau cefnogaeth eang o bob pegwn o’r sffêr wleidyddol ehangach? Buaswn i’n ffafrio ei alw’n ideoleg ‘aml-begynol’. Yn wyneb y realiti mai ideoleg ‘denau’ (er na hoffwn ei alw’n hynny) yw cenedlaetholdeb, gellir gwerthfawrogi dadl Brooks nad yw hi’n beth iach i berson tenau gael ei lenwi gan un math o fwyd yn unig – rhaid cael diet gytbwys ac felly geiriau doeth yw rhai Brooks pan mae’n dweud ‘…mae’n rhaid inni gyd-ymdrechu er mwyn sicrhau y dônt [ceidwadwyr gwlatgar] yn rhan cyflawn a balch o’r genedl Gymreig.’

Mawrth, 2007

Please follow and like us: