Pan roeddwn i’n dod i oed yn yr 1990au roedd cerddoriaeth, diwylliant a dillad yr 1970au yn profi rhyw fath o adfywiad. Dwi’n cofio prynnu sawl par o flares o’r siop yna ar Terrace Road yn Aberystwyth! Bum mlynedd ar hugain yn ddiweddarach mae’r un peth yn digwydd eto a’r tro hwn diwylliant poblogaidd yr 1990au rydym ni’n ei ddathlu a dyna esbonio apêl y ddwy gyfres ddogfen wych ar Netflix yn dilyn gyrfa a bywyd David Beckham a Robbie Williams – dau o sêr mwyaf diwedd y 1990au.

Un o sêr eraill y cyfnod sydd wedi profi ychydig o adfywiad diweddar yw Liam Gallagher, dywedodd ei frawd Noel yn ddiweddar na fyddai pinaclau a’r hegemoni diwylliannol y mwynhaodd rhai o sêr y 1990au yn bosib heddiw oherwydd bod dyfodiad y we ac yn arbennig y cyfryngau cymdeithasol wedi fragmentio’r zeitgeist ac felly na fyddai’n bosib i griw o ddynion di-waith o Moss Side godi i’r uchelfannau eto oherwydd na fuasai syniad gyda nhw beth i wneud er mwyn mynd yn viral ar TikTok.

Beth bynnag, yn ôl at y cyfresi dogfen ar Netflix. Yn ôl yr arfer mae safon y cynhyrchu yn arbennig, ond yr hyn sydd wirioneddol yn gwneud y ddwy gyfres yn afaelgar yw’r gwrthrych. Dau ddyn o gefndiroedd digon cyffredin sydd wedi canfod yr enwogrwydd mwyaf ac wedi profi’r llwyddiant mwyaf posib yn eu maes. Dau ddyn gafodd ei llarpio gan y tabloids yn ystod y cyfnod mwyaf tywyll yn eu hanes a byth ers hynny wedi ymladd i gymryd y cyfryw yn ôl er mwyn curadu eu gwaddol diwylliannol eu hunain. 

Yr hyn sy’n dod drosodd yn gryf yn stori’r ddau yw eu bod yn chwilio’n daer am yr hyn a adnabyddir fel ‘redemptive arc’ i’w gyrfa ac yn wir eu bywyd yn gyffredinol. Bu un yn byw yng nghysgod Alex Ferguson ac roedd eisiau profi ei hun ar ôl torri yn rhydd. Roedd y naill wedi cychwyn ei yrfa yng nghysgod Gary Barlow ac eisiau dangos i’r byd mae ef, mewn gwirionedd, oedd y seren (yn ogystal â’r ego) fwyaf. Roedd un yn cymryd ei rwystredigaeth allan ar y cae chwarae, a’r naill drwy droi at gyffuriau a’r ddiod. Cwblhaoedd un ei ‘redemptive arc’ drwy ddod yn ôl o’r ail dîm yn Madrid, ennill ei ffordd yn ôl i’r tîm cyntaf a’u harwain yn y diwedd i ennill y La Liga yn 2007. Cwblhaodd y llall ei ‘redemptive arc’ nid wrth gyrraedd pinacl ei yrfa (er iddo wneud hynny) ond yn hytrach drwy briodi, setlo a chael plant. Aeth mor bell a dweud ei fod wedi llenwi’r “God shaped hole”, ac mae ei wraig a’i blant lenwodd y twll hwnnw. Nid yw’n gyfarwydd â hoff emyn Trebor Edwards yn amlwg.

Mae’n debyg fod apêl y ddwy gyfres i’w ganfod yn yr apêl a’r lle mae “enwogion” yn ei gael yn ein diwylliant yn gyffredinol. Mae enwogion yn aml yn cynrychioli rhyw ddelfryd o lwyddiant ac yn cyflwyno ffordd o fyw; maen nhw’n cynrychioli rhywbeth y mae pobl yn dyheu i fod. Pan es i weld Liam Gallagher fe wnes i wisgo parka fel y rhan fwyaf o bobl arall yn y gynulleidfa! Ond er fy edmygedd o yrfa ddisglair Beckham, fy hoffter o rai o alawon Robbie Williams a’r feddyginiaeth nostalgig ag ydyw cerddoriaeth y Gallaghers i mi; dwi’n gwybod mae cysgod gwan yn unig o stori well yw’r cyfan. Rydym ni’n dilyn yr enwogion oherwydd bod yna reddf naturiol ynom ni i fod yn ddisgyblion. Rydym wrth ein boddau a stori sydd a ‘redemptive arc’ gan ein bod ni yn cael ein gwahodd i fod yn rhan o ‘redemptive arc’ dragwyddol. A hithau yn dymor yr Adfent, mae’n werth cofio nad Robbie yw’r unig un i ganu am angylion:

Rhyfedd, rhyfedd gan angylion,
Rhyfeddod fawr yng ngolwg ffydd,
Gweld Rhoddwr bod,
Cynhaliwr helaeth
A Rheolwr pob peth sydd,
Yn y preseb mewn cadachau
A heb le i roi ei ben i lawr,
Ac eto disglair lu’r gogoniant
Yn ei addoli’n Arglwydd mawr.

(Ann Griffiths)

Please follow and like us: